آشنایی با درخت دارویی اکالیپتوس

 

مشخصات سیستماتیک

نام فارسی : اوکالیپتوس

نام علمی : Eucalyptus camadulensis Dehnh

تیره : Myrtaceae

نام فرانسه : Lafiever Arbara a

نام انگلیسی : Gumtree, Astralian fever tree , Eucalypt, Tasmanian Bluegum, Blue gum tree

آلمانی:  Fieberherilbaum, Eucalyptus

فرانسه: Eucalyptus, Gommier bleude tasmanie , Arbre a la Fierre

نام عربی : شجره الکافور ، کلمطوز ، کلیطوز

 

مقدمه

از درختان عظیم وسریع الرشد اقیانوسیه که به نقاط مختلف دنیا نیز انتشار یافته است و جنگل های وسیعی از آن در هند ومراکش ایجاد شده است.  این گیاه بومی استرالیا ست و در این قاره غذای اصلی موجود در وعده غذایی خرس های کوآلا محسوب می شود.

 نام علمی جنس آن از دو واژه یونانی eu به معنای خوب و Kalypto به معنای پنهان مشتق شده است . بیش از 500 گونه دارد.

 

تاریخچه
ساکنان اولیه استرالیا- بومیهای استرالیایی- از برگهای اکالیپتوس برای درمان جراحات و پایین آوردن تب استفاده می کردند. آنها همچنین می دانستند اگر در منطقه بیابانی استرالیا به نام "آتبک" (Outpack) با بی آبی مواجه شوند، می توانند ریشه های اکالیپتوس را، که آکنده از آب است، از زمین برای رفع تشنگی بیرون می آوردند.

 

 موطن اصلی اوکالیپتوس :

قاره استرالیا که در حدود 7 میلیون متر مربع مساحت دارد . موطن اصلی اوکالیپتوس را تشکیل می دهد و بیش از 600 واریته ی آن در جاهای مختلف شناسایی شده است . اوکالیپتوس در 95 % از جنگلهای استرالیا انتشار دارد و حدود 4/3 از کل رستنیهای آن را تشکیل می دهد . و ضمنا در قسمت اعظم مناطق غیر جنگلی این قاره نیز کشت و توسعه یافته است

پراکنش جغرافیایی در جهان :

 اوکالیپتوس در هندوستان ، مراکش ، آفریقا کاشته می شود .

انتشار اوکالیپتوس در ایران :

 درخت اوکالیپتوس که آب و هوای گرم و مرطوب را می پسندد قریب به یک قرن پیش وارد ایران شده و در نواحی شمالی و جنوبی کشت شده است . اوکالیپتوس در شمال ایران بین چالوس و نوشهر کاشته شد ولی در اثر سرمای شدید در دی ماه سال 1340 این گیاه از بین رفت . فقط چند پایه بدون هدف و برحسب تصادف در نقاط مختلف کاشته شده است . مطالعات نشان می دهد که در شمال 2 تا 3 درصد اسانس قابل استخراج است . در ایران در خوزستان ، فارس ، سراوان وجود دارد .

ارتفاعات شرقی استرالیا موجب پدید آمدن حوضه های آبخیز میان رودخانه ای می گردند که به سمت اقیانوس آرام در سمت شرقی خلیج بزرگ کارپنتاریا (Carpentaria) در شمال بخش جنوبی اقیانوس هند در جنوب و فرورفتگیهای بن بست حوضه مرکزی جریان می یابند. این ارتفاعات از نظر ایجاد مانع در مسیر عبور توده های هوا بر فراز یا داخل قاره در جهت غرب به شرق و پدید آوردن باران از اهمیت زیادی برخوردارند. قسمت اصلی نوار پیوسته جنگلهای درجه یک استرالیا در امتداد این ارتفاعات و در هر دو سمت آن می رویند. اغلب گونه های اکالیپتوس که برای سایر کشورها اهمیت دارند به صورت طبیعی در امتداد این نوار می رویند.

 

خاکهای استرالیا:

در حدود 90 در صد پوشش گیاهی استرالیا را جنس اکالیپتوس تشکیل می دهند.همان طور که در جنگل ها معمول است پدیده ریزش برگها در جنگلهای طبیعی استرالیا منجر به انباشته شدن مواد غذایی گیاهی در لایه های بالایی خاک شد.

خصوصیتی که موجب تمایز خاکهای استرالیایی از خاکهای قاره های نیمکره شمالی می شود< این است که کرم های خاکی و سایر اجزای فون خاکهای جنگلی استرالیل کندتر از کرمهای خاکی و سایر عناصر فون خاکهای جنگلی نیمکره شمالی فعالیت دارند.

لایه های زیرین خاکهای استرالیایی کمتر به صورت منظم و مداوم غنی می شوند (پدیده معدنی شدن خاکها کندتر است)

گر چه خصوصیات معینی هستند که برای بسیاری از خاکهای استرالیا و میکروفون و میکروفلور موجود در آنها مشترک می باشند< ولی تغییر و تنوع زیادی وجود دارد. گونه های مختافی از اکیالیپتوس نسبت به ترکیب عوامل مختلف خاک که در طبیعت پدید می آیند دارای سازگاری هستند.

 

چند گونه آن که در ایران کاشت شده است :

1-  گونه Eucalyptus camaldulensis و مترادف آن E.rostrata این درخت در شمال ایران در اوایل مرداد شکوفه می دهد وگلهای آن لیمویی رنگ است وبذر آن در اوایل زمستان می رسد در خوزستان کاشته می شود. از این درخت صمغی به نام کینوی استرالیا گرفته می شود. ضمنا در زراعت چوب مخصوصا در ایران مناسب است.

 

2-  گونه E.globulus labill این درخت نیز حدود 50 سال قبل به ایران وارد شد و در شمال کاشته شد. مقاومت آن به سرما کم است . رشد آن در استرالیا و تاسمانی زیاد و به 100 متر می رسد اما در ایران به علت نامساعد بودن شرایط اقلیمی زیاد بلند نمی شود از این گونه هم صمغ کینو گرفته می شود.

 

3-  Eucalyptus microtheca این گونه نیز دهها سال قبل به ایران وارد شد و در خوزستان و آبادان کاشته می شود و در مقابل شوری خاک حساسیت کمتری نسبت به سایر  گونه ها نشان می دهد.

 

4-    E . sideroxylinاین گونه اخیراً نیزوارد شده و از نظر تطابق ، با شرایط اقلیمی ایران در شمال تحت بررسی است که یکی از این گونه ها اکالیپتوس لثه آبی یا درخت تب استرالیا است که شناخته ترین گونه اکالیپتوس است که مصرف پزشکی دارد . طول آن 230 پا و برگ های 12-4 اینچی سبز تند وبراق .

اگر چه اکالیپتوس بومی اقیانوسیه است و جنگل های وسیعی از آن در استرالیا و تاسمانی می روید اما به دلیل داشتن نرمش اکولوژیکی نسبتا وسیع امروزه در اکثر نقاط دنیا دیده می شود.

 

مشخصات گیاهشناسی :

گل :

گلهای اوکالیپتوس در موقعیکه هنوز شکفته نشده بصورت یک هرم است روی کناره آن 4 برجستگی وجود دارد که نماینده کاسبرگها هستند  جوانه منفرد که در گل آذین مشاهده می شود و دارای دو قسمت مجزاست که بوسیله یک خط از هم مشخص هستند.  و قسمت بالایی بنام سرپوش است که از 4 گلبرگ سخت و چوبی شده تشکیل شده که در نوک بهم پیوسته اند و معمولا بعد از باز شدن جوانه و ظاهر شدن پرچم ها می افتد و قسمت پایین تری بنام نهنج که کروی و به طول 4-2 است که قسمت میانی نهنج توخالی می باشد . که تخمدان در آن غوطه ور است و به دیواره آن تمام یا قسمتی متصل گردیده است . تخمدان ناشکوفا مخروطی با خامه ای کوتاه که در بالا پهن نشده و دارای 4 خانه و چند تخمکی است  . از نوک تخمدان خامه یا کلاله خارج می شود . دستگاه نر گیاه مرکب از پرچمهای متعدد که در قاعده بهم متصل اند و یک حلقه تشکیل می دهند . پرچمها از روی حلقه ی پرچم از بیرون می آیند که دورتادور نهنج کشیده شده اند   . بین پرچمها و نوک تخمدان دیسک گل قرار دارد که بعدا تبدیل به دیسک کپسول می شود . نوک تخمدان دارای سلولهای تغییر شکل یافته است که نوش جای را بوجود می آورند که نوش گل را ترشح می کند و در داخل تخمدان تخمکها قرار دارند و تخمکها به صورت یک کپسول چهارگوش می باشند  .

 

 گرده افشانی و لقاح :

پس از اینکه سرپوش افتاد و پرچم ها راست یا کامل شدند بساک شکفته و گرده های منتشر می شوند و عمل گرده افشانی در طول 24 ساعت کامل می شود . ولی از گونه های حداقل یک قسمتی از گرده ها در بساک های داخلی گل باقی می ماند در این حالت هنگامیکه پرچم های داخلی باز می شوند ممکن است گرده ها بر روی کلاله منتقل شوند که این امر باعث تلقیح مستقیم شود و ممکن است گرده افشانی بدون افتادن سرپوش بوسیله حشرات یا پرندگان انجام شود  .

 

جوانه :

جوانه اوکالیپتوس معمولا یک پایه و لخت یعنی فاقد پوشش فلسی هستند این جوانه ها شاخه های اصلی را تولید می کنند ولی در زیر آنها بافت مریستمی وجود دارد که در صورت از بین رفتن جوانه های لخت ، جوانه های نابجا یا فرعی ایجاد می شوند که شاخه های نابجا را بوجود می آورند 

 

 غدد چوبی :

بسیاری از گونه های اوکالیپتوس یک تورم زیرزمینی بنام لیگنوتوبر یا غدد چوبی تولید می کنند که جهت تجدید حیات و مخزن مواد غذایی است که منشأ آن از کنار سه جفت اول برگهای نونهال است . وجود غدد چوبی دارای اهمیت زیادی است مثل بعد از آتش سوزی شدید که قسمتهای هوایی درخت از بین رفته است که غدد باعث تسریع در ساختن قسمتهای هوایی می گردد .

 

 پوست :

پوست درخت نقره ای و اسفنجی است که هر سال به صورت ورقه و قطعه قطعه جدا شده ولی بعد رنگ آن زرد می شود و قسمت یقه دائمی است  پوست در نزدیک قاعده ساقه است و بندرت در بالاتر از آن وجود دارد .

 

برگ :

برگهای اوکالیپتوس واجد صفات مهمی هستند که در شناسایی گونه های آن بسیار مؤثر است . شکل برگها در مراحل مختلف زندگی درخت تغییر می کند . دو فرم خیلی مشخص آن عبارتست از : فرم جوان ( برگ اولیه ) و فرم بالغ ( برگ کامل )  . اوکالیپتوس ها در طول زندگی خود برگهایی از تیپهای مختلف تولید می کنند که هر تیپ برگ متعلق به یکی از مراحل رشد درخت است . و به این صورت است که بذر وقتی جوانه می زند ابتدا دو برگ لپه ای ایجاد می کند سپس گیاه تازه 5 تا 10 جفت برگهای کرپه تولید می کند که شبیه به برگهای اولیه هستند این برگها از نظر شکل و اندازه خیلی متفاوت می باشند . و از آنها برگهای اولیه بوجود می آیند . برگهای اولیه با برگهای کامل متفاوتند  .

گیاه پس از آن وارد مرحله ای می گردد که برگهای آن یکسری مراحل تغییر را که حد واسط بین حالت برگهای اولیه به سرعت جای خود را به برگهای کامل می دهند   .

 

برگهای اولیه :

 یکی از مشخصات اوکالیپتوس وجود برگهای اولیه در روی نهالهای جوان و همچنین در روی بعضی از شاخه های نابجا است که شکل آن با برگهای کامل متفاوت است   . بعد از مرحله کرپه برگهای اولیه تولید می شوند که معمولا تراکم و سطح اتکا بیشتری بر روی شاخه ها نشان می دهند به طوریکه شاخه های حامل این برگها با سایر شاخه ها متفاوت است . برگهای اولیه معمولا متقابل و گاهی متناوب می باشند . برگهای اولیه بدون دمبرگ و مستقیما به شاخه چسبیده اند و این برگها به حالت افقی قرار دارند و ساختمان زیر و روی آنها متفاوت است . ولی برگهای کامل ، آویزان و ساختمان دو سطح مشابه و در دو سطح دارای روزنه هستند .

 

 برگهای کامل :

برگهای اولیه جای خود را به برگهای کامل می دهند که نشانه رشد درخت است . ولی گاهی بین برگهای اولیه و کامل برگهای حد واسط بوجود می آیند که برگهای این مرحله پهن تر و خشن تر از برگهای اولیه و کامل هستند . برگهای کامل غالبا سبز و دارای دمبرگ می باشند  . این برگها مجزا ، داسی شکل ، دارای دمبرگ کوتاه ، دازای این برگها 25 سانتیمتر و پهنای آن به 5 سانتیمتر می رسد . این برگها بحالت عمودی در جهت خورشید قرار می گیرند . طرز قرار گرفتن آنها در جهت خورشید به نحوی است که دو طرف برگ از نور آفتاب استفاده می کنند این دو نوع برگ از نظر ساختمان داخلی خود نیز با یکدیگر متفاوت هستند  . در هر دو برگ ، رگبرگ میانی دارای کی دسته آوند تحتانی است که بصورت یک قوس یا نیم دایره باز درآمده است و دو دسته آوند فوقانی دارد که کوچکترین بوده و در جهت مخالف دسته های آوند را یک حلقه فیبری در میان گرفته و در پارانشیم رگبرگ ، کیسه های بزرگ شیزوژن وجود دارد . ولی ساختمان پهنک برگ در این دو نوع با یکدیگر تفاوت دارند دربرگهای شاخه های جوان ، اپیدرم صاف و بی کرک است ، استومات فقط در سطح تحتانی وجود دارد ، مزوفیل دوطرفی است ودر دو ردیف سلولهای سنگفرشی دارد و بعلاوه کیسه های مترشحه دیده می شود . اگر برگ را در مقابل نور خورشید قرار دهیم این کیسه ها دیده می شوند و در برگهای شاخه های مسن اپیدرم صاف و بدون کرک است ولی در هر دو طرف داراری روزنه های و گاهی عدسک است . مزوفیل مرکزی یا تخت مرکزی است و در محل برخورد دو اپیدرم سلولهای سنگفرشی قرار دارند در میان دو ردیف سلولهای زیر اپیدرم گاه منحصرا سلولهای دراز و در مرکز کمی پارانشیم حفره دار دیده می شود . در این برگها نیز کیسه های مترشحه وجود دارد   .

 

عمر برگ :

غالبا گونه های اوکالیپتوس همیشه سبز دارای برگهای پایا هستند و گونه های خزان کننده آنها محدود هستند که در طول تابستان برگهای خود را می ریزند . بهرحال عمر متوسط برگهای درختان همیشه سبز معمولا 18 ماه است ( بدون توجه به عوامل محیطی ) و در بعضی از گونه ها عمر برگ چند ماه و بعضی از گونه ها تا 4 سال هم می رسد که عمر برگ به دو عامل سرعت رشد و توازن بستگی دارد . تشکیل گل و میوه در این گیاه با ریزش برگهای مجاور همراه است تا به قدرت درخت لطمه وارد نشود  .

 

غدد مترشحه روغن :

یکی از مشخصات اوکالیپتوس وجود غددهای مترشحه روغن در جوانه ها ، دمبرگ ، شاخه جوان و در پوست بسیاری از گونه ها دیده می شود که این مواد سبب جلوگیری از کاهش و اتلاف آب درخت می گردد  .

 

اختصاصات تشریحی :

‌برگ ساقه های جوان از خارج به داخل

1-  بشره یا کوتیکول ضخیم که فقط در سطح تحتانی پهنک ، روزنه دارد. (در برگ گیاهان مسن که عموما ظاهری باریک ودراز دارند روزنه ها در هر دو سطح برگ دیده می شود )

2-  بافت نرده ای که منحصراً شامل دولایه آن هم در سطح فوقانی پهنک برگ است (برگ درختان مسن دارای بافت نرده ای در هر دوسطح برگ است) در این ناحیه بلورهای منشوری شکل اگزالات کلسیم دیده می شود.

3-  در زیر بافت نرده ای برگ ساقه های جوان و در فاصله بافت های نرده ای دو سطح برگ درختان مسن مزوفیل وجود دارد .

4-  در بافت های پارانشیمی ، حفره های متعددی درزیر میکروسکوپ دیده می شود که هریک از آنها یک کیسه ترشحی است .

5-  در ناحیه رگبرگ وسط برگ واقع در دو سمت فوقانی وتحتانی پهنک چند ردیف سلول کلانشیمی وسپس پارانشیم مه آدار مرکب از سلول های مدور دیده می شود. در مرکز این پارانشیم یکدسته آوند بزرگ چوب – آبکش به صورت قوسی محصور در پرسیکل فیبری وجود دارد که لایه آندودرمی آن را از خارج فرا گرفته است .

6-  در بشره برگ ساقه های مسن فرورفتگی های عدسک مانند دیده می شود که چوب پنبه ای ومدور شده اند که برگ های ساقه های جوان فاقد آن می باشند.

 

 اندامهای محافظ زیر زمینی

بسیاری از گیاهان وابسته به خانواده های گوناگون < اندامهای محافظ زیر زمینی به وجود آورده اند. این اندامها گیاهان منفرد را قادر می سازد تا به هنگام از بین رفتن بخش هوایی در اثر چریدن> آتش سوزی و سایر پیش آمد ها جست های جدید تولید کنند. بیشتر اکالیپتوس ها دارای یک اندام محافظ زیر زمینی موثری به نام غده لیگنینی (lignotuber)  هستند.

غده های لیگنینی در مرحله اولیه تولید نهالها به صورت بر جستگی هایی در داخل گوشه میان برگچه ها و گاهی میان چند جفت برگ اولیه نهال تشکیل می شوند. این برجستگیها در اطراف ساقه به هم می پیوندند و در امتدادیقه به سمت پایین تا می شود و به صورت کلی یا جزئی در داخل خاک پنهان می شوند.

آنها دارای استعداد بالقوه تولید فراوان جستهای برگ دار هنگامی که بخش موایی از بین می رود هستند.

بنابراین آنها به عنوان ساختار های ساقه ای دارای زمین گرایی (ژئوتروپیسم ) مثبت قلمداد می شوند> آنها همچنین اندامهای ذخیره کننده ای هستند که در درون خود مواد غذایی را جمع میکنند . هنگامی که قسمت هوایی نهال جوان به صورت تصادفی از بین میرود<مواد غذایی ذخیره شده در غده لیگنینی موجب تولید جست های تازه می گردد که معمولا نیرومند تر از جست های قبلی هستند. جست ها بلند تر رشد می کنند و موجب ذخیره تازه ای از مواد غذایی می شوند. پدیده نابودی بخش هوایی درخت جوان در جنگلهای بومی استرالیا و جایگزینی آن توسط جست های قوی ممکن است تا چند دهه ادامه یابد تا اینکه با بروز شانسی شاید مانند مرگ درخت مجاور < به جست های قوی برخاسته از غده لیگنینی فرصت دهد تا جایگزین آن به عنوان یک عضو بیشه زار یا جنگل گردد.

 

اکولوژی اوکالیپتوس :

گونه های مختلف اوکالیپتوس دارای نرمش اکولوژیک شایان توجهی هستند . یک نکته در مورد نرمش اکولوژیک اوکالیپتوس این است که بعضی از گونه ها که ظاهرا در یک محیط تازه حساسیت نشان داده و غالبا کشت آنها با عدم موفقیت روبرو می گردد . ممکن است با کشتهای متوالی با آن محیط سازگار گردند . مثلا گونه ی در مقابل سرما و یخبندان حساس است و چه بسا موجب خشک شدن تنه این درخت می گردد ولی جستهای تازه این درخت که پس از ، از بین رفتن تنه بوجود می آیند در چند سال اول بارور شده و به بذر می نشینند این بذرها قدرت سازش بیشتری با سرمای محیط دارند بهمین خاطر است که در کشت اوکالیپتوس مبدأ بذر اهمیت و ارزش خاصی دارد  .

تعداد زیادی از گونه ها در موطن اصلی خود در حوزه ای محدود انتشار دارد . ولی همین گونه ها در خارج از موطن خویشتن انتشار وسیعی دارند . مثل E . glo   که در استرالیا در ناحیه کم وسعت با آب و هوای خیلی ملایم انتشار دارد . در صورتیکه گونه ی فوق در کشورهایی نظیر برزیل و آراژانتین ، هندوستان ، اسپانیا ، پرتقال ، یونان و مراکش سازگاری خوبی نشان داده اند و صدها هزار هکتار از زمینهای نقاط فوق زیر کشت این گونه قرار گرفته اند . گونه E . cam      از نظر اکولوژیک شهرت بسزایی دارد ، زیرا کمتر کشوری است که از این گونه استفاده نکرده باشد

 

 در مورد نرمش اکولوژیک اوکالیپتوس ها در ایران 3 عامل زیر از سایر عوامل مهمتر هستند :

عدم مقاومت در برابر سرما و یخبندان :

درخت اوکالیپتوس در برابر سرما مقاومت ندارد و اغلب ارقام آن مدت طولانی در سرمای کمتر از صفر بمانند صدمه می بینند . به همین جهت سرما عامل محدود کننده ای در کشت اوکالیپتوس به منظور بهره برداری چوب محسوب می شود . و موجب کاهش دامنه انتشار آن در عرضهای شمالی می گردد . با این وجود ، گونه های مهمی که تاکنون مقاومت آنها در برابر سرما تا حدودی مشخص گردیده است وجود دارند . بطور کلی میزان درجه ی حرارتی که یک گونه در برابر آن مقاومت می کنند به شرایط محیط از جمله رطوبت نسبی ، جنس خاک ، شدت باد و... بستگی دارد . مقاومت اوکالیپتوس ها در برابر سرماهای دیررس فوق العاده کم است   .

مقاومت در برابر خشکی :

 گونه های اوکالیپتوس در رویشگاه خود در استرالیا در مناطق با 200 میلی متر بارندگی تا بیش از 2000 میلی متر پراکنش دارند ولی اکثر گونه های اوکالیپتوس در برابر تابستانهای خشک طولانی مقاوم هستند . و این بردباری آنها در موطن اصلی آنان است . بنابراین در انتخاب گونه ، می باید از گون هایی استفاده کرد که درمناطق خشک و نیمه خشک نظیر کشورهای مراکش ، الجزایر ، تونس ، مصر ، سودان و اردن کشت می شوند  .

- مقاومت در برابر شوری خاک :

 عامل مهم دیگری که در بسیاری از نواحی خشک ایران بازدارنده ای در کشت اوکالیپتوس دارد شوری خاک ، بالا بودن سفره ی آبی شور زیرزمینی در ناحیه بزرگی مانند خوزستان است . گونه های زیادی وجود دارد که به گرمای بیش از 50 درجه سانتیگراد مقاوم هستند ولی تعداد گونه هایی که بتوانند شوری خاک و آب را تحمل کنند بسیار محدود و انگشت شمارند . از گونه های تأیید شده در اهواز می توان گونه E . camadulensis  را نام برد    .

آزمایشات نشان می دهند که اوکالیپتوسها بتدریج نسبت به شوری یا نمک محلول در آب سازگاری پیدا می کنند بدین نحو که ابتدا مقدار کمی نمک را تحمل می کنند و در مرحله بعد با افزایش نمک تا 12 گرم نمک در لیتر در دسترس قرار گیرد نهالها به کلی از بین می روند . ضمنا هر چه مقدار نمک بیشتر باشد ، ریشه های فرعی زیادتر شده و از مقدار رشد اوکالیپتوس کاسته می شود

 

کشت و پرورش اوکالیپتوس :

کشت مستقیم :

 بذر درختان اوکالیپتوس بسیار ریز است و اگر شرایط مساعد بعد از جوانه زدن برای نونهال اوکالیپتوس موجود نباشد ، بزودی پژمرده شده و از بین می رود پس وجود خاک نرم و نسبتا مرطوب ، همراه با نور کافی ، شرایط مساعدی را برای رشد اوکالیپتوس فراهم می کنند

کارهایی که برای بذرپاشی مستقیم باید انجام شود این است که در مهرماه یا آبان ماه خاک را آماده کرد . و آنرا تا عمق چند سانتیمتر شخم می زنند . و بعد اقدام به گودال کنی و خط کشی محل می کنند به این صورت که به فاصله ی 2 متر پیکه کوبی می کنند و در ماه اسفند گودالهایی به ابعاد 10×20×30 احداث می کنند و ته گودالها را با خاکستر خرده چوب و مقداری خاک پر می کنند به این دلایل :

 که خاکستر به رشد گیاه کمک می کند و آن دارای مقداری پتاس است و باعث جذب و حفظ رطوبت می گردد و نیز درجه حرارت را کنترل می کند و از نیمه دوم فروردین بذرها را در گودالها می پاشند باید بذرپاشی بعد از باران صورت گیرد بذرها را درون گودالها می گذارند و روی آنها خاک و خاکستر می پاشند مقدار بذر برابر 600 گرم در هکتار است ومدت لازم سبز شدن بذرها معمولا 10 تا 20 روز است . در صورت فراهم بودن عوامل محیطی سبز شدن سریعتر اتفاق می افتد .

بذرها را تابستان همان سال از شاخه های درخت مادری بدست می آورند به این طریق که شاخه بذر دهنده را قطع کرده و روی پرده کرباسی پهن می کنند بعد از مدتی کپسول باز شده ، بذر خارج می شود

6-2- فاصله و تراکم کشت درختان اوکالیپتوس :

فاصله کشت و تراکم در مورد اوکالیپتوس به عوامل متعددی بستگی دارد لذا نمی توان یک فرمول را برای فاصله کشت و تراکم در همه جا تعمیم داد . این مسئله به شرایط متعددی مانند 1. خواص مورفولوژیک و بیولوژیک گونه 2. خواص فیزیکی و شیمیایی خاک 3. نوع محصول که بدست می آید و روش که اتخاذ شده بستگی دارد  .

 

کشت غیر مستقیم :

در این مورد تولید و پرورش نونهال مطرح است که در نهالستان ( سیار یا دائمی ) یا در گلدان جیفی انجام می گیرد و در خصوص نهالستان به نکات اساسی مانند انتخاب محل ، مساحت نهالستان ، تسطیح و خیابان کشی ، آبیاری ، بادشکن و سایبان و... مهم می باشند .

 

محل نهالستان :

نهالستان باید دارای خاک تهویه شده باشد و خاک آن شخم خورده باشد و زمین آن زهکشی گردد تأمین آب برای نهالستان بسیار ضروری است .

 

طرح نهالستان :

1- سایبان :

 برای سایبان از وجود پوشش پلاستیکی موجدار استفاده می شود که بصورت چادر یا پرده روی بستر کاشت قرار میدهند  . ارتفاع وسط این پوشش از سطح زمین یک متر است که در حدود 46% سایه ایجاد می کند . این پوشش باید طوری قرار بگیرد که مانع تابش مستقیم نور خورشید گردد . این پوشش سارلون نامیده می شود .

2- بستر کاشت :

 برای قرار دادن گلدانهای جیفی ، احتیاج به کاشت یکنواخت است . دیواره این بستر کاشت می تواند سیمانی باشد . عرض این بستر 120 سانتیمتر و ارتفاع آن از زمین 10 سانتیمتر و طول بستر کاشت را 9 متر می گیرند و سطح آن دارای شیب ملایم است . جهت این بستر باید شرقی غربی باشد . دیواره و کف این گونه بسترها را می توان از فیبر ساخت بطوریکه از کف زمین 30 سانتیمتر بلندتر باشد . دیواره فیبری در نقاط مرطوب ، بیماریهای قارچی را تشدید می کند ولی در نواحی خشک خطر آن کمتر است . رشد نونهال در بستر بتونی از نوع فیبری بیشتر است . در 7 بستر از این نوع میتوان 150000 نونهال در سال پرورش داد

3- آبیاری :

 آبیاری بهتر است به طریقه بارانی ، و تا چهار بار در روز صورت گیرد . در زیر پوشش پلاستیکی ، آبیاری با باران پخشکنهای متحرک صورت می گیرد . با این طریقه آبیاری سطح خاک کمتر شسته شده و خسارات وارد به نونهال به حداقل ممکن می رسد . برای سطح کاشت بهتر است دستگاههای پخش آب طوری تعبیه گردد که تمام سطح خاک را مرطوب کند . غفلت در کنترل آبیاری حتی برای یک روز موجب از بین رفتن نونهال ها خواهد شد   .

4- بستر باز کشت :

بعد از این که نونهال چهار برگه شد ، لازم است در بستر باز کشت ، کاشته شود . این بستر احتیاجی به سایبان ندارد و دیواره این بستر بهتر است از نوع سیمان ، به ابعاد 120 سانتیمتر عرض و 9 متر طول و 15 سانتیمتر ارتفاع باشد و آبیاری آن به طریقه بارانی باید صورت گیرد . برای هر بستر بازکشت ، مساحتی معادل دو برابر و نیم بستر کاشت با سایبان ، باید در نظر گرفت  .

5- دفع علفهای هرز و تنک کردن :

 در حالیکه علفهای هرز به شدت کنترل می گردند لازم است که تعداد نهالها را به یک عدد تقلیل داد و سعی کرد که با چیدن آنها در مرحله ای که نونهال دو برگه و سن آن سه تا چهار هفته می شود ، از انبوه شدن آنها جلوگیری گردد و حتی المقدور از 1 تا 2 عدد در هر گلدان بیشتر باقی نماند   .

6- انتقال نونهال :

 برای کشت نونهال ها در مزرعه ، طول آن ها نباید کمتر از 15 سانتیمتر و بیشتراز 35 سانتیمتر باشد   .

ریشه این گونه نونهال ها به اندازه کافی قدرت خواهد داشت که بتواند در داخل خاک نفوذ کرده ، از اطراف گلدان جیفی خارج گردد . گلدان باید در موقع حمل و نقل آب داده شود . در موقع انتقال ، باید گلدانهای خالی را برداشته و به جایشان گلدانهای پر بگذارند ، زیرا جای خالی گلدان ، سبب ریختن و شکستن سایر گلدانها خواهد شد . معمولا پس از 4 تا 8 هفته نونهال در بستر آزاد بوده و آماده کشت در مزرعه است ، ولی در شرایط نامساعد باید وقت بیشتری صرف کرد .در این موقع لازم است که با قطع انتهای نهال از رشد طولی آن جلوگیری کرد .

 

اهداف تولید نهال در ایران ومناطق کاشت :

با هدف تولید چوب وایجاد فضای سبز در مناطق گرمسیری ونیمه گرمسیری کشور و از برگ این گیاه به عنوان بخور استفاده می شود گرما را به خوبی تحمل می کند اما در مقابل سرما مقاومت چندانی ندارد وخشک می شود ولی با شروع فصل گرما ریشه جوش می دهد وسریعا رشد می کند این سیکل تا 5 سال ادامه می دهد و سپس قدرت ریشه جوش دادن را از دست می دهد.

 

تکثیر غیرجنسی

روش تکثیر غیر جنسی یا رویشی وسیله ای برای به دست آوردن ترکیب های ژنتیکی استثنایی است. این روش در مورد گونه هایی از اکالیپتوس به کار می رود که به آسانی از راه غیر جنسی قابل ازدیاد باشند< ولی از نظر تلاقی بین گونه ای پیوسته در فشار هستند.

تکثیر غیر جنسی اهمیت ویژه ای در توسعه و انتسار پایه های نخبه دارد .

با استفاده از این روش می توان صفات و کیفیت خاصی را که در بعضی پایه ها ایجاد شده توسعه و حفظ کرد. تکثیر غیر جنسی گونه های خالص نسبت به روش های جنسی زودتر به نتیجه رسیده و در جنگل کاریها و با هدف تولید چوب از جایگاه ویژه ای برخوردار است. موفقیت چشمگیر در تکثیر انبوه چند گونه انتخاب شده اکالیپتووس به وسیله قلمه و در منطقه Aracruz  برزیل و منطقه Pointe Noire  کنگو< موجب ظهور عصر تازه ای از اصلاح درختان در جنگل کاری های مناطق استوایی گردید.

محاسن تکثیر غیر جنسی

خصوصیت و مزیت اصلی کاشت اکالیپتوس از طریق تکثیر رویشی شامل یکنواختی- سازگاری - هزینه و تولید چوب است.

 -1تکثیر از راه قلمه

در این برنامه ها درختان بزرگ و راست قامت برجسته که بیشتر دو رگه هستند کفبر میشوند و از جست های جوان از نظر فزیولوژیکی پدیدآمده< برای تهیه قلمه های ریشه دار استفاده می شود.

 -2تکثیر از راه پیوند (شاخه)

بهترین پایه پیوندی نهالی است که از گونه مشابه پیوندک سر چشمه گرفته باشد و از نظر رشد دارای دارای بنیه قوی باشد و در صورت امکان از نقطه نظر توان بالقوه به والدین پیوندک نزدیک باشد و تهیه نهال از بذر همان گونه (پیوندک) ارجحیت دارد. پایه های پیوندی معمولا در حدود گره چهارم یا پنجم قطع می شوند تا پیوند شاخه بریده انتهایی (Top cleft graft)  فراهم شود < ولی ارتفاع پایه باید تا حدودی براساس همین مقیاس متغیر باشد تا بتوان قطر پایه و پیوندک را در پیوند با هم برابر و هماهنگ کرد.

در منطق با آب و هوای معتدل < گیاه پیوند خورده در گلخانه گرم نگه داری میشود در حالی که در مناطق گرمتر نیمه گرمسیری و گرمسیری < در نهالستان مجهز به سایبان کامل نگه داری می گردد. محل پیوند به صورت طبیعی پس از حدود دو هفته تحت تاثیر قرار می گیرد و پیوندک در حدود یک ماه پس از عمل پیوند زنی شروع به فعالیت و رشد می کند.

 -3تکثیر به روش خوابانیدن هوایی

تکثیر موفقیت آمیز به روش خوابانیدن هوایی مستلزم برداشتن قسمتی از پوست ساقه بریده مورد نظر (با مبدا بذری ) به صورت دایره ای به کار گیری پودر اکسین و پوشاندن محل پوست زخمی با پوشش تورب مرطوب یا سایر مواد مشابه که توسط صفحه پلی اتیلنی بسته بندی شده باشد. با اینکه در حدود بیش از 20 گونه اکالیپتوس با استفاده از این روش با موفقیت تکثیر شده اند ولی

/ 10 نظر / 854 بازدید
دانشجو

سلام. مطالب خوبی از درخت اکالیپتوس گذاشتین. تبریک میگم.

رضا

سلام ما یه اکالیپتوس جلو خونمون هست صاااااااااف 3-4 متر رفته بالا اصلا هم شاخ و برگ نداره اون بالاش فقط سبزه کلا خیلی بدترکیب و زشت شده ( یکی از همسایه ها پارسال مثلا اومده بود هرسش کرده بود!) حالا یکی بهم گفت درخت رو از وسط با اره ببر تنه رو نگه دار فقط بعد چندروز تنه از بالا تا پایین کلی جوونه میزنه و قشنگ گرد و جنگلی میشه حالا بنظرشما توی این فصل درخت رو ببرم خشک نشه یه وقت تنه برای همیشه؟! اصلا این کار درستیه؟ اگه آره بگید چیزی هم به عنوان کود و اینا به خاک لازم هست اضافه بکنم که قشنگ تنه بترکونه و از همه جاش جوونه های تازه بزنه؟ + من هرروز سر میزنم منتظر جوابم ممنون [رویا]

ali

خیلی جلب و جامع بود

ali

هرس این درخت باعث تنومند شدن درخت و زیبایی انست

مجید پ

بسیار بسیار عالی .خسته نباشید.ممنون

آیدا

سلام ممنون از پست خوب و کاملتون

احسان امامی فر

با سلام ادب متن مقاله اکالیپتوس شما را خواندم از آنجایی که چند مقاله خارجی خوانده بودم متوجه صحت نوشته شما شدم و چند مطلب نیز برای بنده مفید بود. صرفا خواستم تشکر کرده باشم واینکه بنده قصد سرمایه گذاری روی اکالیپتوس در منطقه دزفول را دارم. متشکرم

نظری

سلام خیلی خوشحالم که انقدر ذوق و سلیقه به خرج دادین و این مقاله به این جامعی رو گذاشتین سال 91 گذاشتین الان سال 93 هست هنوزم دوستان کامنت میذارن و این یعنی انتخاب موضوع و محتوای مفید توسط نویسنده خیلی مورد استفادم بود ازتون ممنونم

pyman

سلام لطفاً طریقه خشکاندن این درخت را بفرمایید بسیار ضروری مزار پدرم را دارد از جا میکند. لطفاً اگه امکان دارد کمک کنید.سپاس. ..