آتشفشان

فعالیت­های هیدروترمال

واژه­ی هیدروترمال از دو کلمه­ی یونانی هیدرو (آب) و ترمال (گرما) گرفته شده است. در محل­های آتش­فشانی، از ترکیب آب و گرما در زیر زمین، نتایج جالبی حاصل می­آید. در بستر بعضی از اقیانوس­ها با ورود آب دریا به درون شکاف­های موجود و آمیخته شدن آن با ماگمای داغ، ستون­های دود مانند غلیظی از آب داغ تشکیل می­شود که محتوی گازها و کانی­های زیاد است. از جمله فعالیت­های هیدروترمال بر روی زمین می­توان به چشمه­های آب داغ، آبفشان­ها و گل­فشان­هایی اشاره کرد {که در اطراف تفتان در بلوچستان و در آذربایجان نظایر آن­ها را می­توان یافت}.

کوه­زایی mountains

زمانی که لایه­های سنگی تحت تأثیر جنبش­هایی که در ورقه­های سازنده­ی پوسته  صورت می­گیرد تحت فشار قرار گیرند، به سمت بالا رانده می­شوند و کوه­ها را پدید می­آورند. این سنگ­ها که تحت تأثیر فشارهای جانبی برجستگی می­یابند، چین­خوردگی­ها و یا کوه­های گسلی را تشکیل می­دهند. البته، فوران­های آتش­فشانی هم کوه­های مخروطی شکلی را به وجود می­آورند. از زمان پیدایش زمین تاکنون، بارها رشته کوه­هایی پدید آمده و سپس فرسایش یافته و از میان رفته­اند.

برای مثال رشته­کوه­های چین خورده هیمالیا نتیجه­ی برخورد دو ورقه­ی هندوستان و آسیا است. ورقه­ی هندوستان همچنان در حال فشار آوردن به ورقه­ی آسیاست و تا کنون، فلات تبت را به ارتفاع بیش از 5 کیلومتر  بالا رانده است.

تشکیل چین­خوردگی

زمانی که از پهلو و روبه داخل به لایه­های رسوبی فشاری مداوم و آرام وارد شود، آن­ها در طول زمان چین­خوردگی می­یابند. البته، سنگ­ها هم مانند هر جسم جامدی، قابل فشرده شدن و کاهش حجم نیستند، بنابراین، با تحمل فشار یا تغییر شکل می­دهند و یا خرد می­شوند.

کوه­های گسلی

کوه­های گسلی زمانی تشکیل می­شوند که لایه­های سنگی در اثر فشاری که به آنها وارد می­شود شکسته شده و از حالت افقی در می­آیند. به این قبیل شکستگی­ها، گسل می­گویند. توده­های شکسته شده چون از زیر فشار آزاد می­شوند، ممکن است نسبت به هم به بالا، پایین یا پهلوها بلغزند و حتی بر روی هم رانده شوند. ایجاد چنین تغییراتی در سنگ­ها معمولا به گذشت میلیون سال زمان نیاز دارد و در این مدت، لایه­های سنگی کوه­هایی به ارتفاع چند هزار متر را پدید می­آورند.

 

 

دایره المعارف اینترنتی علوم – انتشارات محراب قلم

/ 0 نظر / 66 بازدید