سیاره زمین

اتمسفر

اتمسفر (هوا کره)، لایه­ای گازی به ضخامت حدود 700 کیلومتر است که اطراف زمین را احاطه می­کند. اتمسفر شامل نیتروژن (78 درصد)،  اکسیژن (21 درصد) و مقدار اندکی از گازهای دیگر است. مقدار متغیری بخارآب نیز در هوا وجود دارد که بخشی از آن ابرها را تشکیل می­دهد.

اقیانوس­ها

اقیانوس­ها حدود 8/70 درصد سطح زمین را با عمق متوسط 5/3 کیلومتر می­پوشانند. آبکره (هیدروسفر) علاوه بر اقیانوس­ها که آب شور دارند، شامل رودها، دریاچه­ها و یخچال­ها و آب­های زیرزمینی نیز می­شود، که آب آنها شیرین است؛ اما مقدار این آبها از یک درصد مجموعه بیشتر نیست.

خشکی­ها

حدود 2/29 درصد سطح زمین را سنگ­کره (لیتوسفر) تشکیل می­دهد، که شامل هفت قاره و تعدادی جزیره­ی بزرگ و کوچک است. خشکی­ها را معمولا به زیستگاه­های مختلفی چمن جنگل، علفزار، بیابان و غیره تقسیم­بندی می­کنند.

یخ و برف

کره­ی منجمد شامل برف و یخچال­های موجود در قله­ی کوه­ها، سطح اقیانوس­ها و پهنه­ههای یخی وسیع موجود در گرینلند و قاره جنوبگان است. در گذشته و عصرهای طولانی یخبندان، در مقایسه با امروز، بیشتر سطح قاره­ها را یخ و برف می­پوشاند.

علوم زمین

یک هواشناس بالونی را در قاره جنوبگان به منظور جمع­آوری اطلاعات درباره­ی وضع هوا به آسمان می­فرستد. هواشناسی یکی از شاخه­های علوم زمین است. در این علوم، خاصه­های فیزیکی زمین، از قطره­های باران تا رودها و سنگ­ها مطالعه می­شوند. سنگ­شناسی، آب­شناسی و بوم­شناسی نیز از شاخه­های همین علم بع شمار می­آیند.

روش­های مطالعه

ماهواره­ها اطلاعات مختلف از ماهیت جریان­های دریایی تا کانی­های پنهان در زیر پای ما را در اختیار ما می­گذارند. استفاده از فناوری­هایی چون رادار، دانش ما درباره زمین را متحول کرده است. برخی از زمین­شناسان هم بر روی زمین کار می­کنند و به جمع­آوری اطلاعات و نمونه­برداری از ابرها، سنگ­ها، دهانه­های برخوردی، گدازه­های آتش­فشانی و لایه­های زیرین یخ یخچال­ها می­پردازند.

زیستکره

زیستکره قسمتی از زمین است که مواد لازم برای حیات را در بردارد. این قسمت از بستر اقیانوس تا بالای تروپوسفر (اولین لایه اتمسفر) را شامل می­شود. جانداران ذره­بینی می­توانند در درون پوسته زندگی کنند؛ اما بیشتر موجودات زنده از چند صد متری عمق آب اقیانوس­ها تا حدود یک هزار متری بالای سطح دریا زندگی می­کنند.

لایه نازکی از گازهای ازون در طبقات بالای اتمسفر وجود دارد. این لایه، جلوی ورود مقدار زیادی از پرتوهای زیان­آور فرابنفش خورشید را به سطح زمین می­گیرد، اما نور مرئی، یعنی نوری که می­بینیم، از این لایه می­گذرد. گازهای دیگر موجود در اتمسفر (به ویژه در اکسید کربن) از بازگشت اشعه­ی گرمایی خورشید به فضا جلوگیری می­کنند و درنتیجه، محیط زمین را برای جانداران گرم نگه می­دارند.

محور

زمین ممکن است زیر پای ما ساکن به نظر آید، اما در واقع، در همان حال که در مدار خود به دور خورشید می­گردد، مانند فرفره به دور خود می­چرخد. این نوع چرخش، که هر 24 ساعت یک بار انجام می­گیرد، به دور محوری فرضی است که از دو قطب شمال و جنوب و مرکز زمین می­گذرد. محور زمین نسبت به سطح مدار آن به دور خورشید، قائم نیست و به اندازه 5/23 درجه انحراف دارد. درنتیجه، زاویه بین هر نقطه از سطح زمین با پرتوی خورشید در طول سال تغییر می­کند که موجب پیدایش فصل­های مختلف و تغییرات طول شب و روز در مناطق مختلف زمین است. این تغییرات، در مناطق قطبی، که از استوا دورترند، محسوس­تر است.

*جیمز لاولاک انگلیسی، 1919، دانشمند محیط شناس معتقد است که سیاره زمین را باید همانند یک موجود زنده­ی کامل در نظر گرفت و نامش را  هم گایا ( برگرفته از نام الهه­ی یونانی زمین) نهاده است. نظریه­ی گایا می­گوید، خود زمین می­تواند شرایط لازم را برای زندگی متعادل جاندارانش فراهم آورد و این شرایط شامل ترکیب هوا، شیمی اقیانوس­ها و دمای سطح زمین است.

 

ساختار زمین earths structure

زمین کره­ی عظیمی از سنگ و فلز است. بخش سنگی و سطحی زمین، که روی آن زندگی می­کنیم، لایه­ی نازکی به نام پوسته است که در زیر قاره­ها ضخیم و در زیر اقیانوس­ها نازک­تر است و فقط چند کیلومتر قطر دارد. در زیر پوسته، دو لایه دیگر به­نام­های گوشته و هسته قرار دارند که بر روی هم شعاع زمین (6370 کیلومتر) را تشکیل می­دهند. زمین­شناسان با مطالعه­ی تغییراتی که در جهت و سرعت امواج زلزله­ای که از درون زمین می­آیند، به این ساختار پی برده­اند. به نظر می­رسد هسته­ی زمین، مگنتوسفر (کره­ی مغناطیسی) را پدید می­آورد.

مگنتوسفر

در اطراف کره زمین میدان مغناطیسی بزرگی قرار دارد که ارتفاعش بر فراز زمین به حدود 60 هزار کیلومتر می­رسد و در مجموع، مگنتوسفر یا کره­ی مغناطیسی نامیده می­شود. این لایه، زمین را در برابر تشعشعات زیان­آور خورشیدی محافظت می­کند. قسمتی از بادهای خورشیدی که به صورت ذراتی از خورشید سرچشمه می­گیرند و به اطراف پخش می­شوند، وقتی به مگنتوسفر می­رسند، جذب آن می­شوند.

آندریا موهو روویچیچ

کروات 1857 – 1916

این زمین فیزیکدان (ژئوفیزیکدان)، متوجه شد که امواج زلزله وقتی به عمق حدود 20 کیلومتری پوسته می­رسند، سرعت بیشتری می­یابند. او چنین نتیجه گرفت که در این عمق باید مرزی میان دو نوع ماده­ی مختلف وجود داشته باشد. او این مرز را میان پوسته و گوشته زمین می­دانست، که امروزه ناپیوستگی موهوروویچیچ یا به اختصار، موهو نامیده می­شود.

زمین لرزه earthquakes

زمین لرزه حاصل حرکات ورقه­های زمین ساختی بزرگی است که پوسته را تشکیل می­دهند. علم مطالعه زمین لرزه را لرزه­شنای می­گویند. محل وقوع بیشتر زمین لرزه­ها در امتداد گسل­هایی است که در مرز میان ورقه­ها قرار دارند. در هر دقیقه، جایی از سطح زمین می­لرزد، اما بیشتر این لرزش­ها چنان خفیف هستند که کمتر کسی متوجه آن­ها می­شود. زمین لرزه­های بزرگ، ساختمان­ها و جاده­ها را ویران می­کنند.

گسل

گسل عبارت است از پیدایش شکاف عمیقی در لایه­های سنگی است که علت اصلی آن هم حرکت ورقه است. در محل­های فرورانش، یعنی جایی که دو ورقه به هم برخورد می­کنند و یکی به زیر دیگری فرو می­رود، زلزله­ها کانون­های عمیق دارند. در محل­هایی هم که دو ورقه در امتداد هم می­لغزند، زلزله­هایی با کانون کم عمق اتفاق می­افتد. در محل گسل، ممکن است مقدار­ جابه جایی لایه­های سنگ فقط چند سانتیمتر باشد، اما این جابه­جایی­ها ممکن است در طول میلیون­ها سال، زیاد شود و در گسل­های حرکت قائم، به بیش از 30 کیلومتر هم برسد.

لرزه شناسی

لرزه­شناسان، زمین لرزه­هها را بررسی می­کنند و به رفتار امواج زلزله­ای می­پردازند که از درون زمین می­گذرند. هدف آنان همچنین بررسی ساختمان درونی زمین است. ابزارهایی به نام لرزه نگار، شدت امواج زلزله را اندازه می­گیرند. بزرگی یک زمین لرزه را می­توان از روی دامنه­ی این امواج، در مقیاس ریشتر، یا مقدار خرابی­های حاصل، در مقیاس مرکالی، تعیین کرد. جلوی بروز زلزله را نمی­توان گرفت و هنوز روش مطمئنی برای پیش­بینی آن پیدا نشده است.

 

منبع:دایره المعارف اینترنتی علوم، انتشارات محراب قلم

/ 0 نظر / 65 بازدید