وبلاگِ علمی محققِ جوان
تحقیق و پژوهش های علمی، دانشگاهی و آموزشی
آرشیو وبلاگ
نویسنده: زری دولت فر - یکشنبه ٢٧ اسفند ۱۳٩۱

شمعدانی عطری گیاهی کند رشد و چندساله، عموما علفی با ساقه های بلند و برگهای گرد با حاشیه موجدار وعطری شبیه گل سرخ وسیب دارد.

گلهای شمعدانی عطری سفید با رگه های قرمز بوده که در بهار و تابستان تولید می شوند. گلها مرکب از پنج کاسبرگ ،پنج گلبرگ ، ده پرچم متصل به هم هستند.

ارتفاع بوته شمعدانی عطری به حدود سی سانتیمتر و پهنای حدود شصت سانتیمتر می رسد.

درصورت تمایل روی ادامه مطلب کلیک کنید.


              شمعدانی عطری

نام علمی:                  Pelargonum graveolens

نام انگلیسی:                   Rosageranium

نام فارسی:           شمعدانی عطری،ژرانیوم،عطرچای

رده:                         دولپه ای ها Dicotyledonae 

راسته:                         شمعدانی  Geraniales

تیره:                            شمعدانی Geraniacea

جنس:                               Pelargonium

 

مشخصات گیاهشناسی:

شمعدانی عطری گیاهی کند رشد و چندساله، عموما علفی با ساقه های بلند و برگهای گرد با حاشیه موجدار وعطری شبیه گل سرخ وسیب دارد.

گلهای شمعدانی عطری سفید با رگه های قرمز بوده که در بهار و تابستان تولید می شوند. گلها مرکب از پنج کاسبرگ ،پنج گلبرگ ، ده پرچم متصل به هم هستند.

ارتفاع بوته شمعدانی عطری به حدود سی سانتیمتر و پهنای حدود شصت سانتیمتر می رسد.

 

دامنه انتشار:

این جنس دارای حدود 250گونه یکساله ،چند ساله و بوته ای است که منشائ آن افریقای جنوبی بوده ولی امروزه در بسیاری از نواحی الجزیره ،ماداگاسکار  ،اسپانیا و فرانسه پرورش می یابد. از قرن هفدهم این گونه کشت و کار می شد و درسالهای اخیر به دلیل عطر برگها و رنگهای دلفریب یک گونه علفی چند ساله بنام pelargonum مشهور شده است .p.quercetorm یکجنس  دارد که انحصاری کردستان ایران و عراق می باشد. گونه های چندی از این جنس در ایران به صورت زینتی کاشته می شود. گونه p.graveolens به صورت وحشی و خودرو در ایران وجود ندارد.

 

روش کشت:

ازدیاد شمعدانی عطری به وسیله قلمه ترکه های چوبی نرم از بهار تا پاییز امکان پذیر است. زمان قلمه گرفتن معمولا در آخر مرداد و اوایل شهریور می باشد که گیاه مادری از قدرت و قوت زیادی برخوردار است. قلمه های گرفته شده در آخر مهرماه دارای ریشه کامل می باشند. در روزهای اول قلمه ها را در سایه نگهداری می کنند سپس بتدریج به آنها نور کافی داده می شود تا رشد ونمو کنند. زمانی قلمه ها آبیاری می شوند که رطوبت بستر آنها خیلی پائین باشد.

 

نیازهای اکولوژیکی:

خاک: خاک مناسب برای شمعدانی عطری خاکی است که کمی سنگین بوده، از لحاظ اسیدیته خنثی تا قلیایی باشد. خاک باید متشکل از یک قسمت خاک برگ پوسیده، دو قسمت خاک مرطوب باغچه، یک قسمت شن زبر ویک قسمت کود گاوی پوسیده باشد.شمعدانی عطری نیاز به خاک با زهکشی خوب دارد.

غذا: کود فسفره برای تقویت ریشه وکود ازته برای ازدیاد شاخ وبرگ وکود پتاس برای تولید گل مفید است.از اردیبهشت تا مهرماه هربار یک مرتبه باید کود تجارتی به شمعدانی داده شود و در زمستان از کود دادن باید خودداری نمود.کود را موقعی به گیاه میدهند که ریشه گلدان را پر کند.

آب: شمعدانی عطری می تواند خیلی سریع و به مقدار زیادآب را دراندام خود ذخیره کند.شمعدانی عطری جزئ گونه هایی است که به آب زیاد احتیاج دارد.درهرحال در تابستان موقعی که بوته شمعدانی گل داشته باشد به آب بیشتری محتاج است ودر روزهای کوتاه زمستان و در حرارت کم آب دادن را برای چند هفته باید قطع نمودولی وقتی گیاه درحال فعالیت است هیچوقت نباید رطوبت خاک کم باشد.میزان وموقع آب دادن بستگی به وضع خودگیاه وحرارت هوا ورطوبت جوی دارد. در روزهای خیلی گرم یا روزهایی که بادهای خشک می وزد ودر تابستان به گیاه روزی دو بار آب داده میشود.وقتی شدت نورکم یا رطوبت زیاداست اصولا گیاه به آب نیاز ندارد.

هوا و درجه حرارت: شمعدانی عطری رطوبت جوی را لازم ندارد البته این مورد برای گیاه مضر هم نیست.گلخانه مرطوب را نمی پسندد اما نباید محیط زیاده از حد خشک باشد.محلهای آفتابی برای این گونه شمعدانی مفید است ولی درسایه آفتاب هم بردباری نشان می دهد.رویهمرفته جریان هوا خیلی از ناراحتی ها را از بین میبرد.

حرارت مناسب برای شمعدانی عطری بین14-7درجه سانتیگراد است که در این حرارتها بهتر رشد میکند.نسبت به سرما و یخبندان نیز حساس بوده و حداقل دما برای رشد ونمو باید بین10-7 باشد.

 

برداشت:

برداشت زمانی صورت میگیرد که گیاه حداکثر رشد رویشی را نموده و درحال شکوفه دادن است. در اواخر تابستان گیاه را چیده و برای بدست آوردن روغن آنرا تقطیر میکنند. اولین برداشت دارای بیشترین اسانس وبهترین کیفیت است. مزارع کهنه میزان اسانس کمتری نسبت به مزارع نو دارند.

بعد از برداشت گیاه را خشک کرده و برای اسانس گیری آماده می نمایند و نیز برگها را درحد نیاز جمع آوری و تازه آنرا به مصرف دم کرده چای رساند.

 

استخراج اسانس: 

قسمت مورد استفاده این گیاهان برگها یا قسمتهای هوایی است که از آنها اسانس گیری به عمل  می آید. از گیاه مذکور اسانسی به نام ژرانیوم روزا(Geranum rosat ) استخراج می نمایند.

اسانس ژرانیوم روزا از برگهای شمعدانی عطری به وسیله تقطیر با بخار آب توسط دستگاه کلونجر بدست می آید. وی آن مطبوع وشبیه بوی گل سرخ است.

لطافت نوع اسانس برحسب محل رویش گیاه فرق میکند مانند آنکه اسانس ژرانیوم فرانسه از نوع الجزیره مرغوب تر است. اگرعمل تقطیر از برگ گیاهانی صورت گیرد که درزمینهای خشک پرورش یافته باشند مقدار نسبی اسانس حاصله از آنها کم ولی لطافت ومرغوبیت آن بیشتراست.

اسانس ژرانیوم روزا مایعی بیرنگ، مایل به سبز یامایل به آبی یا مایل به قهوه ای ،لوژیر است.

وزن مخصوص آن بین9/. تا 907/. می باشد. در دو تا سه  برابر حجم خود در الکل حل می شود. این اختصاصات برحسب واریته ها ونژادهای گیاه مورد پرورش و همچنین مشخصات محل رویش از نظر جنس زمین و آب وهوا فرق می کند.

اسانس ژرانیوم را باید در شیشه های کاملا مسدود به طوری که کاملا از اسانس پرشده باشد در جای خنک ودور از نور نگهداری نمود.

 

ترکیبات شیمیایی:

قسمت اعظم اسانس ژرانیوم روزا را ژرانیول  Geraniol  تشکیل میدهد که همراه با بتا سیترونلول ß.citronellol است (مقدار نسبی مجموع این دو ماده در اسانس ژرانیوم کشور فرانسه 61% تا 5/71 % میرسد.) به علاوه دارای Terpineol ،Borneol ، Linalol  ،Al.amylique ،Menthol ،Al.phenylethyliqueو... میباشد.

ژرانیول به فرمول C 10 H 18 O و وزن مولکولی 24/154 است که قسمت اعظم اسانس ژرانیوم روزا و  اسانس گل سرخ حاصل از Rosa damascena mill  را تشکیل می دهد.

ژرانیول ایزومر لینالول بوده و استخراج آن نخستین بارتوسط Jacobson وسنتز آن توسط Burell صورت گرفت.

ژرانیول حالت روغنی ومایع دارد، بوی مطبوع گل سرخ میدهد و درآب غیرمحلول است. باالکل واتر قابلیت اختلاط دارد. ژرانیول در عطر سازی مورد توجه است و بوتیرات آن درتهیه عطر گل سرخ مصرف دارد. فرمات آن به فرمول C11 18 2  نیزحالت مایع دارند و بوی مطبوعی می دهندو در مصرف دارد و در تهیه اسانس نرولی وتهیه صنعتی اسانس بهارنارنج به کار می رود.

استات آن به فرمول 12 20  حالت مایع و بوی مطبوعی دارد  تقریبا درآب حل نمی شود ولی  در الکل به مقدار زیاد محلول است.

سیترونلول به فرمول 10 18 O  وبه وزن مولکولی 156/26 است و  در عطرسازی مورد توجه می باشد. با آنکه مقدار نسبی الکل فنیل اتیلیک در اسانس مذکورکم است معهذا بوی اصلی اسانس  را به آن نسبت می دهند.

 

خواص دارویی:

اسانس ژرانیوم روزا ازنظردرمانی دارای اثر ضدافسردگی وضدعفونی کننده است. همچنین یک قابض ارزشمند و یک هموستاتیک(متوقف کننده خونریزی) می باشد. موجب پیشبرد التیام سریع زخم می شود که آنرا برای درمان جراحات بسیارمفید می کند. شمعدانی عطری درفراورده های مراقبت از پوست استفاده می گردد. تقویت کننده کبد و کلیه هاست و برای درمان زردی، سنگهای کلیوی و عفونت های مختلف سیستم ادراری بکار می رود. مخلوط آن بافرمل در دندان پزشکی کاربرد دارد.

 

آثار فارماکولوژی:

اثر متعادل کننده این گیاه به خاطر آن است که محرک قشرفوق کلیوی بوده وکمک بزرگی در مشکلات یائسگی وتمام بیماریهایی که درآنها تعادل هورمونی لازم است محسوب می شود.

شمعدانی عطری ممکن است برای برطرف شدن علائم تنش قبل از قاعدگی مفید باشد وویژگیهای ادرارآور آن به برطرف شدن تجمع بیش ازحد مایعات قبل از ایجاد قاعدگی کمک میکند.شمعدانی عطری تحریک کننده سیستم لنفاوی است که همراه با اثر ادرارآور آن باعث شده به صورت یک کرم ماساژ برای درمان تجمع مایعات وادم قوزک پا به کار میرود.

شمعدانی عطری قطعا یک عامل ضد افسردگی ارزشمند است.

 

کاربرد:

گیاه شمعدانی عطری را می توان برای زینت بکار برد به همین منظوربه صورت گلدانهای تزیینی درخانه ها واماکن عمومی گذاشته می شودونیز به صورت کاشت توده ای در چمن کاریها وپارکها در زیبا سازی فضای سبز مورداستفاده قرار می گیرد بعلاوه حشرات نیز از بوی آن فرار میکنند.

شمعدانی عطری درصنایع گوناگونی بکار می رود.از نمونه های این صنایع میتوان به موارد زیر اشاره نمود :

صنایع غذایی:ایرانیان برطبق یک سنت قدیمی ازبرگهای تازه شمعدانی برای معطر کردن چای استفاده می کردند امروزه نیز در صنعت،اسانس حاصل از برگها به صورت مایعی برروی پودر چای اسپری می شود تاآنها را خوشبو کند.

همچنین برگهای تازه آن به خاطر طعم وبوی خوب به عنوان چاشنی سس، بستنی ،کیک و آبمیوه و سرکه بکار می رود.

صنایع عطرسازی: از ترکیباتی که درساخته شدن عطرها استفاده می شود شامل الکلها واسترها باوزن مولکولی زیادند.یک نمونه ژرانیول(با نقطه جوش 230 درجه سانتیگراد) یک جزئ اصلی از روغن ژرانیوم است.استرهای این الکل برای ساختن ماده معطر سنتزی که بوی رز دارد در عطر سازی به کار می رود.

مثلا استری که از واکنش میان ژرانیول واسیدفرمیک تشکیل می شود بوی رز دارد.

سیترونلول نیز ازاجزای تشکیل دهنده عطرها محسوب می گردد. بالا بودن میزان سیترونلول دلیل بربالا بودن مرغوبیت وکیفیت عطر است.

ازنمونه های عطر تولید شده با رایحه شمعدانی معطر می توان به عطر مردانه هوگوبوس محصول سال 1999 .م توسط کمپانی بزرگ ومعتبر هوگوبوس اشاره کرد.این ادکلن خوشبو از ترکیبات وعصاره گیاهان آناناس وشمعدانی عطری تولید گردیده است.

از دیگر نمونه ها عطر مردانه شک است که ترکیبی از رایحه برگهای گل بنفشه ، شمعدانی عطری  لیمو وسیب راداراست.

صنایع آرایشی وبهداشتی:به خاطر رایحه دلپذیر ،اثرات قابض ،ضدعفونی کننده ومتعادل کننده ازشمعدانی عطری در فراورده های مراقبت از پوست استفاده می شود.شمعدانی عطری برای پوست هایی که بیش از حدخشک یا چرب هستند یا پوست های دارای نقاط چربارزشمنداست.

بنابراین بسیاری از شرکتهای تولید مواد آرایشی وبهداشتی از عصاره گیاه برای تولید محصولات مختلف از جمله کرم ها ولوسیون ها بهره می برند.

لوسیون ژرانیوم تولید شرکت باریج اسانس از اسانس این گیاه تهیه شده وحاوی موادموثره ژرانیوم می باشد.

مشخصات محصول به شرح زیراست:

*مکانیسم اثر:اسانس شمعدانی عطریباتحریک رژنراسیون سلولهای پوستی موجب التیام پوست می شود .

*موارد مصرف: ازلوسیون ژرانیوم برای جلوگیری ودرمان ترک پوست در موقع حاملگی وجلوگیری از التهاب وخارش بخیه های پوستی بعد از اعمال جراحی استفاده می شود .

*مقادیر ونحوه مصرف:دوبار در روز هربار 15-10 قطره ازلوسیون به محل موردنظر بمالید. 

*عوارض جانبی:در بعضی افراد واکنش های حساسیت پوستی گزارش شده است. 

* احتیاطات وهشدارها:این لوسیون برای مصارف خارجی بوده وخوراکی نیست.درصورت بروز واکنش های حساسیتی پوستی باید مصرف آنرا متوقف نمود.

درفرمولاسیون پاک کننده آرایشی باریج اسانس ژرانیوم همراه با اسانس های طبیعی گل محمدی، لیمو وبهارنارنج وجود دارد که این مواد به حفظ تراوت وشادابی پوست ،تعادل ترشح چربی وجوان نگهداشتن پوست کمک میکند.همچنین این مواد با داشتن اثرات ضدمیکروبی در بهبود جوش های پوستی نقش موثری دارند.پاک کننده آرایشی باریج ضمن محافظت از پوست صورت ،پاک شدن مواد آرایشی مورد استفاده را به راحتی امکان پذیر ساخته واز ایجاد لک وچین وچروک صورت جلوگیری می کند.

بخورسونا محصولی دیگراز شرکت باریج اسانس که علاوه برداشتن عصاره گیاهان اکالیپتوس آویشن شیرازی وکاج دارای عصاره ژرانیوم نیز می باشد .

صنایع داروسازی:موادموثره اسانس شمعدانی عطری وخواص دارویی این مواد موجب گردیده شمعدانی عطری یکی از گیاهان مورد توجه درامر تولید دارو باشد.

ازمهم ترین خواص اسانس ژرانیوم خاصیت ضدافسردگی است که همین عامل سبب گردیده شرکت تولیدکننده داروهای گیاهی باریج اسانس درصدد استفاده از این خاصیت برآید.

یکی از محصولات این شرکت قطره دپروهرب ،داروی ضد افسردگی است که در مورد آن باید به موارد زیر اشاره نمود:

*موارد مصرف :افسردگی

*مقادیر ونحوه مصرف: دوباردرروز هربار بیست قطره بعدازغذا همراه مایعات

*عوارض جانبی: بامصرف مناسب مقادیر توصیه شده درمانی هیچگونه عارضه ای مشاهده نشده است.

بررسی اثرضدافسردگی قطره دپروهرب ومقایسه آن با کپسول فلوکستین

باتوجه به اثرات ضدافسردگی اسانس ژرانیوم در یک کارآزمایی بالینی دوسوبیخبر 81 بیمار

50-18 ساله مبتلا به افسردگی به طور تصادفی در سه گروه:

کپسول فلوکستین(20 میلی گرم روزانه) وقطره دارونما

قطره خوراکی ژرانیوم 10% (20 قطره دوبار درروز)وکپسول دارونما

قطره خوراکی ژرانیوم 5% (20 قطره دوبار درروز) وکپسول دارونما قرار گرفتند.

طول مدت مطالعه 12 هفته وویزیت بیماران با انجام مصاحبه ومعاینه بالینی وآزمون بک درآغاز بررسی هردوهفته یکبار ودرپایان مطالعه صورت گرفت بر اساس نتایج این بررسی هرچند ژرانیوم 10%در مراحل سه وچهار کاهش معنی دارآماری در نمرات آزمون بک* ایجادکرد اما به علت طعم نامطلوب نرخ ریزش دراین گروه به طور معنی داری بالاتر از سایر گروهها بود.

همچنین در تمام مراحل بررسی قطره ژرانیوم 5%بهتراز کپسول فلوکستین اثرنمود . اثر آن سریعتر از فلوکستین آغاز شد ودرصد بهبودی با ژرانیوم5% ،(9/90 %)گزارش گردید در مقایسه با 4/71 % بهبودی به علت فلوکستین این تفوت ازنظر آماری معنی دار بود.

محلول ام جی برای رفع علائم ناشی از بواسیر درجه ІوП توسط این شرکت تولید شده حاوی اسانس مورد، اسانس باریجه واسانس شمعدانی عطری می باشد.

در پایان باید گفت که این گیاه یکی از بزرگترین نعمت های طبیعت است.

 

آزمون افسردگی بک*:این آزمون برای اولین بار توسط آئرون بک درسال 1961 درمورد بیماران افسرده به کاررفت ویکی از پراستفاده ترین آزمونهای اندازه گیری در روانپزشکی است.

این آزمون شامل 21 دسته از علائم ونگرشها می باشد که هردسته یک جلوه خاص افسردگی را نشان می دهد.بک این پرسشنامه رابراساس پنج عامل مرکب از علائم ونشانه های افسردگی به شرح ذیل تنظیم نمود:

الف)بدبینی، احساس شکست، تنفرازخود ، افکار خودکشی ، بی تصمیمی وکندی

ب)احساس گناه وانتظار تنبیه وسرزنش

ج)گریه کردن، تغییر تصویر از خود ، ناخشنودی وغمگینی

د)کاهش وزن، شکایات جسمی وخستگی

ه)زود رنجی ، بی خوابی وبی اشتهایی

 

منابع:

سایت مجله جامع کشاورزی وفضای سبز

زرگری.علی ،گیاهان دارویی ،انتشارات دانشگاه تهران،جلداول

کریمی. هادی، فرهنگ رستنی های ایران ،جلد سوم

اینترنت

 

با سپاس فراوان از خانم مهندس انصاری

برای دریافت فایل PowerPoint Pdf مبحث مورد مطالعه روی دانلود کلیک کنید.

من در رشته تولید و بهره وری گیاهان دارویی و معطر تحصیل کردم، همچنین فارغ التحصیل در رشته مهندسی منابع طبیعی گرایش محیط زیست هستم. سعی من برآنست اندکی از مباحثی که آموخته ام را به اجرا بگذارم. با احترام از مساعدت های خانواده و دوستانم صمیمانه سپاسگزارم و سر فرود می آورم ... در پناه خداوندگارم باشید.
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :