وبلاگِ علمی محققِ جوان
تحقیق و پژوهش های علمی، دانشگاهی و آموزشی
آرشیو وبلاگ
نویسنده: زری دولت فر - شنبه ٢٩ تیر ۱۳٩٢

زیره گیاهی است یکساله ,کوچک و علفی که ارتفاع آن بسته به شرایط محیطی بین 15 تا 60 سانتیمتر است. ریشه آن دوکی شکل,کم وبیش منشعب و به طول 10-20 سانتی متر, دراز و باریک به رنگ سفید ، ساقه آن راست و منشعب به تقسیمات دو تایی و گاهی سه تایی است که این انشعابات در نهایت به گل آذین چتر مرکب ختم می شود . ساقه گیاه شیار دار بوده و دارا ی بافت کلانشیم محیطی است . برگهای آن متناوب، شفاف، بی کرک، منقسم به بریدگیهای بسیار نازک و ظریف ولی دراز و نخی شکل است. رنگ برگها سبز تیره و قاعده آنها توسط غلافی کم وبیش پهن به ساقه متصل می شود.برگک ها خطی یا مستطیل , با لبه سفید بوده و دور چترک ها قرار دارند.چترها انشعابات محدودی برابر 3-6 عدد دارند و طول آنها 5-10 میلی متر است ودارای تعدادی براکته و براکتئول های باریک و نخ مانند می باشند.

درصورت تمایل روی ادامه مطلب کلیک کنید.



           زیره سبز (کرابیه)    

نام عربی:                      کمون و سنوت

نام علمی:                 Cuminum cyminum

نام انگلیسی:        Cumin Seed, Cumin plant

نام فرانسوی:   Cumin Des Pres , cumin officinale

نام آلمانی:                        Kummel

تیره:                             Umbelliferae

جنس  :                          Umminum

 

خصوصیات گیاه شناسی

اختصاصات ظاهری گیاه

زیره گیاهی است یکساله ,کوچک و علفی که ارتفاع آن بسته به شرایط محیطی بین 15 تا 60 سانتیمتر است. ریشه آن دوکی شکل,کم وبیش منشعب و به طول 10-20 سانتی متر, دراز و باریک به رنگ سفید ، ساقه آن راست و منشعب به تقسیمات دو تایی و گاهی سه تایی است که این انشعابات در نهایت به گل آذین چتر مرکب ختم می شود . ساقه گیاه شیار دار بوده و دارا ی بافت کلانشیم محیطی است . برگهای آن متناوب، شفاف، بی کرک، منقسم به بریدگیهای بسیار نازک و ظریف ولی دراز و نخی شکل است. رنگ برگها سبز تیره و قاعده آنها توسط غلافی کم وبیش پهن به ساقه متصل می شود.برگک ها خطی یا مستطیل , با لبه سفید بوده و دور چترک ها قرار دارند.چترها انشعابات محدودی برابر 3-6 عدد دارند و طول آنها 5-10 میلی متر است ودارای تعدادی براکته و براکتئول های باریک و نخ مانند می باشند.

 گلهای آن کوچک سفید و صورتی و به شکل چتر مرکب در انتهای ساقه گل دهنده ظاهر می شوند.گلبرگهاقرمز،نامساوی ،در راس عمیقا فرو رفته. براکته های قاعده هر گل نیز در قاعده چترک ها به صورت حلقوی وجود داشته و گریبانک نامیده می شود. هر گل دارای 5 کاسبرگ جدا و نوک تیز با دندانه های درفشی و سبزرنگ ,5 گلبرگ ظریف تخم مرغی شکل , نامساوی, صورتی رنگ یا قرمز و از هم جدا می باشد.

تخمدان دو برچه ای است که تولید میوه دو فندقه شیزوکارپی می کند.پرچمها 5 عدد هستند که روی تخمدان قرار دارند.میوه های دو فندقه ابتدا به هم چسبیده اند ولی سرانجام از هم جدا می شوند.میوه آن به رنگ سبز تا قهوه ای روشن وبه طول 5-6 میلی متر وقطر آن 1.5-2 میلی متر به صورت کشیده و دوکی شکل است که در دو طرف باریک می شود و شیارهایی بر روی آنها دیده می شود.میوه از تارهای کوتاه و خشن پوشیده شده است ولی گاهی بدون تار هم می باشند. دندانه های درفشی شکل کلاله به شکل تاج در آمده که اولین جفت آن نخی شکل است. بسیار معطر و نافذ با طعمی گرم و رنگ آن سبز و خاکستری ودر بعضی واریته ها حتی سفید،زرد،زرد تیره وخرمایی مایل به سبزاست.وزن هزار دانه آن 1.2-3 گرم است.‌

زیره دارای دو گونه ی معروف سبز وسیاه است البته زیره ی سبز‌ و سیاه در ظاهر شبیه یگدیگرند، که اگر موشکافانه بررسی کنید متوجه می شوید که زیره ی سبز صاف تر،بلندترو در رنگ روشن تر‌‌ ‌از زیره ی سیاه است.

گرده افشانی در زیره سبز توسط باد و به ندرت توسط حشرات انجام می گیرد.زیره گیاهی خود لقاح ودرصد دگر لقاحی آن کم میباشد .همچنین چترها از پائین بوته به سمت بالا و از حاشیه به طرف مرکز تولید بذر می کنند که این نشان دهنده گل آذین نامحدود است.دوره رویشی این گیاه کوتاه و بین 100-110 روز است.

زمان گلدهی: اردیبهشت و خرداد

 

 تاریخچه زیره

قدیمی ترین زیره جهان در شهر سوخته کشف شده است. کشف زیره در این منطقه نشان می دهد که پنج هزار سال پیش، این گیاه معطر مورد استفاده فراوانی در برنامه غذایی ساکنان شهر سوخته داشته است. در آن زمان زیره های سیاه رنگ را که همانند زیره های امروزی بودند به همراه ظروفی خاص در داخل قبور مردگان قرار می دادند. تاکنون نمونه ای قدیمی تر از زیره شهر سوخته استان سیستان وبلوچستان در هیچ منطقه ای از دنیا دیده نشده است.

ریشه لغت ‌cumin ‌‌ از فرانسه است که این لغت درزبان فرانسه هم قرض گرفته شده از لغت عربی ‌Kammon‌ می باشد، عربها نیز این لغت را از لغت اسپانیایی ‌comino‌ گرفته اند.‌

در گویش محلی طبس به آن کرابیه می گویند.

 

‌باورهای قومی

 خرافه پرستان در قرون وسطی معتقد بودند که زیره مانع از سرگردان شدن کودکان و عشاق میشود، همینطور معتقد بودند زندگی شادی در انتظار عروس و دامادی است که در جشن عروسی خود زیره به‌همراه داشته باشند!

 

نیم نگاهی به گذشته

مصری ها زیره ی سبز را ۵ هزار سال قبل از میلاد مسیح استفاده می کردند.رومی ها زیره ی سبزرا به عنوان جایگزینی برای فلفل استفاده می کردند .جالب اینجاست که نام مستعارامپراطورروم، آنتونیوس پیوس (cumin splitter‌‌) به معنی شکاف دهنده زیره آن هم از نوع سبزش بود.چرا که او برای به ثمررسیدن پروژه های اجتماعی، درزندگی شخصی خود بسیار مقتصد و صرفه جو بود.‌

 

محل رویش و پراکندگی گیاه

منشأ اولیه آن ناحیه علیای مصر و سواحل نیل( مناطق شرقی مدیترانه و شمال آفریقا) بوده است ولی امروزه به حالت نیمه وحشی در منطقه وسیعی از مدیترانه ، عربستان و ایران(چنوب غرب آسیا)،مناطق مرکزی آسیا, جنوب پاکستان  و نواحی مختلف دیگر که آب و هوای خشک متناسب با نیازهای طبیعی این گیاه داراست می روید و یا در این نواحی پرورش می یابد.

در حال حاضر این گیاه در کشورهای عربستان , پاکستان, هند, عراق, ترکیه, یوگوسلاوی, سوریه , بلغارستان , مالت, سودان, مصر, مکزیک, افغانستان, چین, اندونزی, مراکش, اوکراین, آمریکای مرکزی, چک واسلواکی کشت می شود ولی هند , مصر، سری لانکا، سوریه، پاکستان ، ترکیه و ایران در تولید و صادرات این گیاه جایگاه ویژه ای دارند.

پراکندگی آن در ایران در خراسان: سبزوار ، علی آباد، مشهد ،صالح آباد تهران ، بین تهران و سمنان در ناحیه ای بنام کیش لک در ارتفاعات 900 متری به حالت خودرو و نیمه خودرو سمنان ، دامغان ، سرخه در 1100 متری, در غرب: کاشمر, بین خواف و تایباد, دریاچه بزنگان جنوب تربت حیدریه می باشد همچنین پرورش آن در غالب نواحی مساعد صورت می گیرد.

سه قطب اصلی کشت زیره سبز ایران در استانهای خراسان, اصفهان و کرمان می باشد.

 

کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

اثر نور

چون زیره سبز گیاهی مدیترانه ای است، لذا در طول رویش به حرارت مناسب و نور کافی نیاز دارد مقدار اسانس گیاهان که در مناطق گرم با نور فراوان می رویند بیش از مناطق دیگر است.

زیره سبز دارای برگهای رشته ای می باشد بنابراین درصد کمی از نور رسیده به سطح زمین را دریافت می کند ولی با توجه به حساسیت این گیاه به بیماریهای قارچی , روزهای آفتابی و خشک, شرایط مطلوبی را برای مصون ماندن از این بیماری فراهم می کند.

اثر دما

ری چودری (1992) حداقل دمای رشد زیره را 9 درجه سانتی گراد و حداکثر آن را 26 درجه سانتی گراد اعلام نموده است. صادقی( 1370) حداقل دمای سبز شدن گیاهچه را 2-5 درجه سانتی گراد بیان نموده است.

دمای بالا بطور مستقیم موجب خسارت زیاد به زیره سبز نمی گردد, ولی باعث کوتاه شدن فصل رشد و زودرس شدن آن خواهد گردید. در چنین شرایطی تعداد چتر در بوته , تعداد دانه در چتر و وزن دانه کاهش می یابد. در شرایط سرما برگهای زیره از حالت سبز به ارغوانی تبدیل شده و در صورت تداوم سرما می میرند. همچنین بذرهای زیره سبز در دماهای نزدیک به صفر جوانه نمی زنند. این گیاه فصل رشد خود را در ماههای آخر زمستان و بهار تنظیم می کند.

اثر رطوبت

این گیاه به دلیل مستعد بودن به دو بیماری قارچی بلایت آلترناریایی و بوته میری باید در محیطی کشت گردد که میزان رطوبت کمی دارد.در سالهای مرطوب با بارندگی بهاره به طور معمول میزان خسارت وارد شده از سوی این دو قارچ به حدی می باشد که ممکن است عملکرد از سالهای خشک کمتر گردد.پراکنش و مناطقی که زیره سبز در آن کشت می شود نشان دهنده این است که رطوبت نسبی بالا مناسب رشد این گیاه نمی باشد. صادقی (1370) با بررسی آبیاری و کود نیتروژنه بر زیره سبز در سه سال متوالی 1368, 1369, 1370 اعلام نمود با وجود این که بارندگی در این سه سال در طی فصل بهار به ترتیب ,2/26, 2/43 , 119 میلی متر بود باز هم آبیاری تأثیر مستقیمی بر عملکرد نگذاشت و این نشانگر پائین بودن نیاز رطوبتی زیره سبز است.این گیاه در مرحله گل دهی و تشکیل میوه به رطوبت کمتری نیاز دارد.

اثر خاک

زیره سبز را به علت ضعیف و ظریف بودن گیاهچه آن باید در خاکهای لوم شنی کشت نمود. کشت در خاکهای سبک شنی و تهی از مواد و عناصر غذایی مناسب نیست چون این خاکها شرایط را برای ابتلای گیاهان به بیماریهای قارچی آماده می کنند خاک باید نرم باشد وسله تولید نکند PH. خاک برای کشت زیره سبز 5/4 تا 2/8 مناسب است. همچنین تهویه کافی اکسیژن برای کشت این گیاه مطلوب می باشد.

مواد و عناصر غذایی

نیاز کودی زیره سبز نسبت به گیاهان زراعی دیگر کمتر است ولی کشت آن در خاکهای حاصل خیز سبب افزایش عملکرد شده و مقاومت گیاه را افزایش می دهد از این رو میزان حاصل خیزی خاک تعیین کننده می باشد و در صورت نیاز می توان از منابع کودی استفاده کرد.

افزودن کود حیوانی به طور کاملاً پوسیده به مقدار 15-20 تن در هکتار در هنگام شخم در افزایش عملکرد موثر بوده و همچنین اضافه نمودن ازت به مقدار 20-30 کیلوگرم در هکتار به صورت سرک ( نصف در هنگام کاشت و نصف در 30-40 روز پس از کاشت) و 60 کیلوگرم فسفر در هکتار که آن را می توان در زمان کاشت به خاک اضافه کرد, موجب افزایش عملکرد خواهد شد.

البته کاشت زیره سبز بعد از چغندرقند نیاز زراعت را به این دو عنصر برطرف می کند. با مصرف 30 کیلوگرم در زمان تهیه زمین , مقاومت این گیاه به آفات وبیماریها به خصوص بوته میری , بالا می رود.

 

زمان و فواصل کاشت

به طور کلی ابن گیاه ، در زمستان کاشته می شود، در بهار شکوفه می دهد و در تابستان محصول آن با دست درو می شود، کشت زیره نیازمند تابستانی گرم و طولانی مدت با دمای روزانه در حدود ‌‌۳۰ ‌درجه ی سانتیگراد می باشد و معمولا” درآب و هوای مدیترانه ای رشد می کند.‌اما تاریخ کشت این گیاه متفاوت است وبه شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد بطوریکه در مناطق معتدل یک محصول پائیزه در مناطق سرد به صورت یک محصول بهاره کشت می شود اواسط پائیز (آبان ماه) زمان مناسبی برای کشت پائیزه است. در حالیکه کشت بهاره در اسفند یا اوایل بهار در زمین اصلی  انجام می گیرد.  زیره سبز به دوره های نوری بسیار حساس است و در نتیجه باید تاریخ کشت آن را براساس منطقه مورد نظر ارزیابی کرد تا زمان کافی برای رشد علفی و شاخه بندی داشته باشد در غیر این صورت فرصت کافی برای دوره رویش ندارد و قبل از تکمیل دوره رویش وارد مرحله زایش می شود, گیاه کوتاه مانده و تعداد چتر در گل آذین کاهش می یابد که باعث کاهش شدید عملکرد می شود.

چون این گیاه در اوایل رشد بسیار ضعیف می باشد, درصورتی که رشد گیاه به تعویق افتد قابلیت رقابت با علفهای هرز بهاره را نداشته و محصول به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

در مناطق معتدل یک محصول پائیزه و در مناطق سرد به صورت یک محصول بهاره کشت می شود.طبق تحقیقات انجام شده کشت پائیزه و زمستانه بهتر از کشت بهاره است و دارای عملکرد بالاتری می باشد با این حال با درنظر گرفتن شرایط محیطی منطقه می توان آن را در مناطق معتدل تا گرم به عنوان کشت پائیزه در نیمه آذر و کشت زمستانه در دی ماه و در مناطق سرد به عنوان کشت بهاره در اسفند ماه کشت نمود.

در کشت ردیفی , فاصله ی ردیف 40-50 سانتی متر و فاصله هر بوته روی خط 20-25 سانتی متر می باشد, در صورتی که کشت به صورت دستی انجام گیرد به 15-20 کیلوگرم بذر در هکتار مورد نیاز است. پس از بذرپاشی باید دقت شود تا دیسک به صورت سطحی و ملایم زده شود تا بذرها در عمق زیاد قرار نگیرند و به تناسب بافت خاک بین 5/1 تا 2 سانتی متر مناسب است , زیرا در عمق های بیشتر به ویژه در خاک های سنگین رویش گیاه با مشکل مواجه خواهد شد( به خصوص در خاکهای سنگین).پس از کشت , از انجام هرگونه عملی که سبب جابه جایی بذر شود باید خودداری کرد.

لازم به ذکر است قبل از کشت بین 36-48 ساعت باید بذر در آب جاری خوابانیده شود.بدین ترتیب مقدار زیادی از فنل های بذر که مانع جوانه زنی می شود آب شویی می گردد.

 

روش کاشت

کشت زیره سبز توسط بذر و مستقیماً در زمین اصلی صورت می گیرد و باید بذرهایی را انتخاب نمود که مقاوم به ریزش , گرما و بیماری به خصوص بوته میری باشد. پس از انتخاب نوع مرغوب بذر , جهت افزایش قوه رویش و از بین بردن مواد بازدارنده جوانه زنی که در پوسته بذروجود دارند بهتر است به مدت 36-48 ساعت آن را در آب جاری قرار داد و همچنین با قارچ کشهای موثر (سیستمیک) بذرها را ضدعفونی کرد.

 

آماده سازی زمین

زیره سبز در خاک های لوم شنی یا آهکی که زهکش مناسب دارد و قسمت سطحی آن نرم و حاصل خیز بوده و عمق کافی نیز داشته باشد, دارای عملکرد خوبی است . این گیاه احتیاج به شخم عمیق ندارد و با در نظر گرفتن بافت خاک , شخمی به عمق 25-30 سانتی متر برایش کافی است. شخم باید به اندازه ای باشد که زمین بتواند رطوبت را به اندازه کافی در خود ذخیره نماید تا بذر بتواند جوانه بزند و به خوبی رشد نماید.

همچنین برای تهیه زمین باید به وضع تناوب و گیاه قبلی توجه نمود به طوری که هرگاه در تناوب , گیاه قبلی غله باشد , لازم است باقی مانده کاه و کلش حاصل از گیاه قبلی , نرم و خرد شده و با خاک به طور کامل مخلوط شود ولی در مناطق خشک و کم آب بهتر است کاه و کلش را تا حد امکان جمع آوری و از زمین خارج نمود زیرا به علت کمی رطوبت دیرتر و سخت تر می پوسد.

زراعت زیره سبز به صورت آبی یا دیم به روش های خشکه کاری یا هیرم کاری به شکل کرتی یا ردیفی( جوی و پشته ای) در عمق 1-2 سانتی متر خاک انجام می شود.

جهت تهیه بستر مناسب برای این گیاه بهتر است زمین را در اوایل پائیز پس از افزودن کودهای حیوانی شخم مناسبی زد, سپس آن را تسطیح کرد. زمینی که در آن زیره سبز کشت می شود باید سطحش کمی فشرده باشد تا گیاهچه ها پس از سبز شدن استقرار خود را از دست ندهند و در صورت پوک بودن باید اصلاحات فیزیکی انجام داد . در کشت دیم باید عمق بذر را جهت دسترسی گیاه جوان به رطوبت , کمی بیشتر در نظر گرفت و از بذر مصرفی کمتری استفاده نمود , می توان این کار را به دو روش هیرم کاری و خشکه کاری انجام داد. در زراعت دیم به روش هیرم کاری ابتدا باید زمین را آبیاری نمود و پس از گاورو شدن , زمین را شخم مناسبی زد, سپس در زمان مناسب اقدام به بذرپاشی کرده دیسک مناسب زده و ماله کشید.

در روش دیم خشکه کاری پس از شخم و دیسک , بذرپاشی انجام می شود. سپس دیسک سبک باید زد و ماله کشید.در زراعت آبی به روش هیرم کاری , باید زمین را آبیاری نمود و هنگام گاورو شدن زمین , بذر را می توان با ماسه نرم مخلوط کرد , همراه با کود در زمین به صورت دست پاش و یا با استفاده از دستگاه کودپاش سانتریفوژ پخش نمود.سپس به وسیله دیسک یا کولتیواتور آن ها را زیر خاک کرد, بعد ماله زد و اقدام به آبیاری سبکی نمود تا بذرها شسته نشوند. دومین آبیاری باید یک هفته تا 10 روز بعد از اولین آبیاری انجام گیرد. رویش بذرها پس از دومین آبیاری آغاز می شود. چنانچه منطقه کشت از دمای بالایی برخوردار باشد باید 5 تا 6 روز پس از دومین آبیاری مجدداً گیاهان را آبیاری نمود. این آبیاری سبب می شود تا رویش بذرها تکمیل شود گیاهان را باید هر 12 تا 20 روز (بسته به شرایط آب و هوائی) آبیاری کرد. اضافه کردن 20 تا 30 کیلوگرم در هکتار ازت 40 تا 50 روز پس از کشت به همراه آبیاری سبب افزایش عملکرد می شود.

در زراعت آبی به روش خشکه کاری باید بذر و کود را در زمین پاشید , سپس به وسیله دیسک آنها را زیر خاک کرد و بعد اقدام به آبیاری نمود. در کشت ردیفی می توان از دستگاه فاروئر گندم استفاده کرد. به این صورت که قبل از کود و بذرپاشی , کلوخ های زمین را به وسیله دیسک به طور کامل نرم کرده سپس اقدام به پخش کود و بذر کرد , این کار توسط کودپاش سانتریفوژ انجام می گیرد. در قدم بعدی با زدن یک دیسک دیگر بذر و کود را زیر خاک برده و با دستگاه فاروئر اقدام به فارو زدن به عرض 40-50 سانتی متر کرد. این روش کاشت در زمین هایی که وسعت آنها اجازه فارو زدن را می دهد استفاده می شود و مزایای زیادی دربر دارد.

ملافیلابی (1369-70) در بررسی اثر مقادیر بذر و روش های کشت در عملکرد زیره ی سبز طی 3 سال زراعی در منطقه تربت جام کشت ردیفی (فارو با آبیاری نشتی ) را توصیه نموده است. در طریقه کرتی هزینه تهیه زمین و مدت زمان لازم , بیش تر از سایر روش ها می باشد, همچنین مقدار آب مصرفی بیشتر است. قبل از کشت زمین را آماده وکرت بندی می کنند اما گیاهانی که داخل کرت رشد و نمو می نمایند شرایط نامساعدتری نسبت به کشت ردیفی دارند.

 

تناوب کاشت

چون زیره سبز به بیماری های قارچی بسیار حساس است و بیماری های گیاهان تیره چتریان کم و بیش مشابه هستند لذا نباید آن را با گیاهان این تیره به تناوب کشت کرد.

این گیاه بسیار قانع است و چنانچه در تناوب بعد از گیاهان تابستانه قرار گیرد (به خصوص در زراعت دیم) می تواند از ذخایر رطوبتی و عناصر غذایی محصولات قبلی استفاده کند.

در ایران چون اغلب برداشت چغندرقند زمانی انجام می شود که تاریخ مناسب کاشت گندم گذشته است از این رو تناوب چغندرقند و زیره سبز می تواند موفق باشد. تناوب ذرت و زیره سبز نیز موفقیت آمیز است , ولی زیره سبز بعد از سورگم موجب بروز افزایش بیماری بوته میری می شود.همچنین پس از برداشت این گیاه می توان ذرت علوفه ای ,سویا, هویج, ارزن, کنجد و نخود کاشت و یا به صورت کشت مخلوط به صورت یک در میان  با پیاز ,سیر , ترب و عدس کاشت. جهت کاهش بیماری بوته میری , بهتر است از تناوب های 3-4 ساله استفاده شود یعنی زیره سبز زودتر در تناوب قرار نگیرد. قابل ذکر است آیش مزارع موجب کاهش بیماری بوته میری خواهد شد.

 

مراقبت و نگهداری

زیره سبز در مقابل علف های هرز ضعیف می باشد , زیرا ارتفاع گیاه کم و سرعت رشد آن کند است , درنتیجه در جذب آب و کسب نور با مشکل مواجه می شود و همچنین سبب انتشار و گسترش آفات و بیماریها می شود.

از مهمترین علفهای هرز مزارع زیره سبز می توان , علف هفت بند, خارشتر, بومادران, سلمه, خارخسک, تلخه, گاو چاق کن و ختمی را نام برد. تحقیقات نشان می دهد که کنترل شیمیایی علف های هرز اختلاف چندانی با وجین دستی ندارد.وجین علف های هرز و برگرداندن خاک بین ردیفها به خصوص در زمان بحرانی علف های هرز (15 تا 30 روز پس از کشت) سبب افزایش عملکرد می شود.

در صورت نیاز , وجین دوم در فروردین ماه و وجین های بعدی بسته به میزان علف های هرز موجود در مزرعه انجام می شود. در صورت استفاده از علف کشهای شیمیایی می توان از علف کش اتان فلورالین 60% به میزان 1.5-3 کیلوگرم به صورت مخلوط در خاک در حجم 120 لیتر آب در 10 روز قبل از کاشت استفاده نمود هم چنین استفاده از علف کش لینوران به مقدار 1.5-3 لیتر در هکتار بعد از کاشت در مرحله 2-4 برگی گیاه موثر خواهد بود.

در مناطقی که ریزش باران طی دوران رشد گیاه کمتر از 150 میلی متر باشد نمی توان به صورت دیم کشت نمود و باید کشت به طور آبی باشد. از طرفی این گیاه به بیماری آلترناریا و بیماری بوته میری بسیار حساس است از این رو لازم است در موقع تهیه زمین , شیب لازم داده شود تا هم آب به مقدار ثابت در تمام سطح مزرعه پخش گردد  و گیاهان به طور یکسان از آب استفاده نمایند و هم از ایستادن آب در اطراف بوته جلوگیری شود.

آبیاری زیاد و کامل باعث کاهش وزن هزار دانه می شود زیرا بیشترین تأثیر آبیاری صرف افزایش شاخ و برگ می شود. آبیاری این گیاه بسته به نوع کاشت و شرایط منطقه 1-6 نوبت انجام می شود. در روش هیرم کاری اولین آبیاری قبل از کاشت و در روش خشکه کاری اولین آبیاری بعد از کاشت صورت می گیرد و در کشت ردیفی بعد از کاشت بذر توسط سیفون های مخصوص آب را از نهرهای اصلی وارد ردیف ها نموده تا آب به مرور زمان به زمین نفوذ کرده و به آخر ردیفها برسد. پس از خیس شدن خاک , آب را باید قطع کرد.

در صورتی که آب کافی در دسترس نباشد با یک بار آبیاری سبک در زمان گلدهی می توان باعث افزایش عملکرد شد. این گیاه در مرحله گلدهی و تولید دانه به آب احتیاج شدید دارد و باید دقت شود در مواقع ریزش باران و به هنگام رسیدن و کامل شدن میوه از آبیاری خودداری نمود.

زیره سبز به عوامل بیماریزای قارچی بسیارحساس است و این گیاه در تمام مراحل رویش ممکن است تحت تأثیر آنها قرار گیرد. در ایران تاکنون شته سبز هلو , آگروتیس, کرم غوزه, مورچه و تریپس مشاهده و گزارش شده است.

شته سبز هلو در مرحله گلدهی زیره سبز افزایش یافته و باعث خسارت می شود. این شته را می توان با سموم دی متوات , متاسیستوکس, دیازینون و مالاتیون در مرحله گلدهی از بین برد. مورچه ها در مراحل آخر رشد به مزارع زیره سبز حمله ور می شوند و با جمع آوری بذرها خسارت وارد می کنند.

نتایج پژوهش ها نشان می دهد که کشت زود هنگام سبب حداقل خسارت شته سبز می شود. برای مبارزه با سایر آفات این گیاه می توان از محلول روگور به مقدار 0.6 لیتر یا دیمکرون به مقدار 0.2 لیتر در هکتار استفاده نمود.

در حال حاضر زیره سبز یکی از گیاهان حساس به بیماریهای قارچی می باشد.

سفیدک سطحی از مهمترین بیماریهای این گیاه است. عامل این بیماری قارچی است به نام Erysiphe polygoni Dc . از علائم این بیماری وجود لکه هایی سفید رنگ در برگها و ساقه های گیاه است. چنانچه با این بیماری مبارزه نشود پس از مدت کوتاهی گسترش می یابد. گیاهانی که به این بیماری مبتلا می شوند یا میوه تولید نمی کنند یا میوه های ریز و چروکیده ای تولید می کنند که در این صورت ماده موثره , کمیت و کیفیت بسیار نامناسب خواهد داشت. برای مبارزه با این قارچ باید از قارچ کشهای سولفوره وتابل به مقدار یک کیلوگرم در هکتار یا ازکاراتان به مقدار 0.5 لیتر در هکتار , به صورت محلول پاشی استفاده کرد.

  • دو بیماری گیاهی که هر ساله خسارات زیادی به محصول زیره سبز به خصوص در سالهای پر باران وارد می کنند عبارتند از:

بوته میری یا پژمردگی زیره سبز

علایم این بیماری حدود یک ماه پس از کشت , زمانی که گیاه در مرحله 6-8 برگی است دیده می شود و تا اواخر رشد ادامه پیدا می کند و تا اواخر رشد ادامه پیدا می کند. شروع حمله قارچ عامل بیماری گیاه به طور معمول بعد از سرما و یخبندان زمستانه است که به طور معمول در فروردین ماه اتفاق می افتد.

آلودگی اغلب از ریشه گیاه آغاز می شود و سپس گسترش می یابد. در اکثر اوقات ظاهر ریشه گیاهانی که پژمردگی دارند با ریشه گیاهان سالم تفاوتی ندارند. بعضی اوقات زخم های قهوه ای رنگی سطح ریشه آلوده دیده می شوددر مراحل پیشرفت آلودگی ریشه های فرعی و اپیدرم سطحی ریشه اغلب از بین می رود.

علایم بیماری, پژمردگی نوک برگها ی گیاه در حال رشد است.برگها تغییر رنگ داده و زرد می شوند, طوقه به رنگ قهوه ای درآمده و قسمتی از مزرعه به حالت سبز خشک در می آید. سیستم آوندی تغییر رنگ داده و به رنگ قهوه ای تبدیل می شود.

عامل بیماری قارچی به نام  Fusarium oxysporum f.comini است که در کشورهای هندوستان, افغانستان, ترکیه, سوریه و پاکستان هم گزارش شده است.مبارزه با این بیماری بسیار مشکل است و باید از ابتلای گیاهان به این بیماری جلوگیری نمود. برای کنترل این بیماری رعایت موارد زیر ضروری است:

  1. استفاده از بذرهای سالم و ضدعفونی بذر با سم های سیستمیک نظیر بنومیل و رورال , همین طور استفاده از TMTD به مقدار 2 گرم در هر کیلوگرم بذر و محلول سدیم متیل دی تیوکاربامات در 20 روز قبل از کاشت موثر می باشد.
  2. این بیماری خاکزی می باشد و به همین جهت رعایت حداقل 3 سال تناوب , شخم عمیق وآیش تابستانه در کنترل بیماری نقش موثری دارد.
  3. پس از مشاهده علایم بیماری در مزرعه, بوته های آلوده را باید کند و سپس آن را سوزاند.
  4. استفاده از کودهای آلی نیتروژنه , فسفر و پتاسه در کاهش بیماری موثر است.
  5. بعد از برداشت محصول , بقایای گیاه مانند ساقه و ریشه از مزرعه خارج و سوزاند
  6. تا سه سال باید از کشت زیره سبز در زمینهایی که گیاهان به این بیماری آلوده شده اند خودداری نمود.

بیماری سوختگی زیره سبز

علایم بیماری سوختگی یا بلایت زیره بعد از مرحله گلدهی ظاهر می شود. گیاه در مرحله قبل از تشکیل گل حساس نیست اما بعد از این مرحله تا پایان مرحله برداشت به این بیماری حساس می باشد. شروع حمله قارچ عامل بیماری به گیاه به طور معمول در رطوبت بالا و در درجه حرارت 23-26 درجه سانتی گراد می باشد.پس از بروز بیماری اگر باران در جهت باد ببارد , باعث انتقال بیماری به مناطق مجاورمی شود .

 بیماری به صورت لکه های قهوه ای مایل به قرمز به حالت زنگ زدگی از نوک برگها شروع شده و سپس به روی ساقه های کوچک گسترش یافته و در مرحله گلدهی قسمت های پائین گیاه به طور کامل سیاه شده و از بین می روند. عامل بیماری قارچی به نام Alternaria burnsi است که امروزه به طور تقریبی  در تمام کشورهایی که زیره سبز به طور وسیع در آنها کشت می شود شایع می باشد. آب و هوای گرم و خشک اجازه تکثیر و توسعه بیماری را نمی دهد و موجب کنترل بیماری می شود. برای کنترل این بیماری رعایت موارد زیر ضروری است:

  1. استفاده از بذرهای سالم و ضد عفونی آنها با مانکوزب و کاپتان به نسبت 1.5 در هزار موثر می باشد
  2.   پس از مشاهده علائم بیماری در مراحل اولیه بیماری به خصوص در مرحله گلدهی که حساس ترین زمان می باشد , استفاده از قارچ کش های مانکوزب و کاپتان و سایر قارچ کش های حاوی ترکیبات مسی مانند کوپرومار ((Cupromar دیتان، بلیتوکس (Blitox 50)) به مقدار 6/0 تا 1 کیلوگرم در هکتار با فواصل زمانی هر سه هفته یک بار با غلظت 2 گرم در لیتر ماده تجاری از شیوع بیماری جلوگیری می کند.

 

جمع آوری محصول

محصول معمولاً 100 تا 120 روز پس از کشت آماده برداشت می شود .از اردیبهشت تا اوایل خرداد می توان زیره سبز را برداشت نمود. عمل برداشت معمولاً با دست انجام می گیرد. گیاهان را با دست از ریشه بیرون کشیده یا با داس برداشت می کنند.اما برداشت زیره سبز به علت این که میوه ها در یک زمان نمی رسند کمی مشکل است و باید به دقت انجام پذیرد تا هدر نرود.سپس آنها را باید خشک نمود. پس از بوجاری باید بذرها را از سایر اندام ها جدا و با استفاده از جریان هوا آنها را تمیز و بسته بندی و انبار کرد.

عملکرد بذر بسیار متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد.گیاهانی که به بیماری قارچی مبتلا نشده باشند  8/0 تا 1 تن در هکتاربذر تولید می کنند.

 

قسمت های مورد استفاده: قسمت مورد استفاده این گیاه میوه ی آن می باشد.

 

زمان بهره برداری

بهترین زمان بهره برداری از زیره سبز از اردیبهشت تا اوایل خرداد می باشد.

 

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه

زیره دارای تانن ، روغن, زرین واسانس(کارون،فلاندرن،کومینول،سمین) است .حداکثر ترکیبات شیمیایی دانه زیره سبز شامل: 8.1 گرم آب , 17.8 گرم پروتئین, 22.3 گرم چربی , 44.2 گرم کربوهیدرات, 10.5 گرم فیبر, 7.6 گرم خاکستر, 931 میلی گرم کلسیم, 66 میلی گرم آهن, 366 میلی گرم منیزیم, 499 میلی گرم فسفر, 1788 میلی گرم پتاسیم, 168 میلی گرم سدیم, 5 میلی گرم روی, 8 میلی گرم اسید اسکوربیک, 1 میلی گرم تیامین, 5 میلی گرم نیاسین, 1270 واحد بین المللی ویتامین A و 375 کیلوکالری انرژی, می باشد.همچنین دانه زیره دارای 7 درصد روغن , 13 درصد رزین و اسانس معادل 2.5-5 درصد است.

 

طرز تهیه اسانس

اسانس زیره در قسمت میوه (بذر یا دانه) و داخل حفره میانی به صورت محبوس قرار  دارد  که از تقطیر میوه له شده تحت اثر بخار آب بدست می آید . این اسانس مایعی است بی رنگ که در اثر ماندن ابتدا به رنگ زرد و سپس قهو ه ای رنگ می شود و حالت چسبنده پیدا می کند. بوی زیره مربوط به آلدئیدی بنام کومینول است , وزن مخصوص آن 0.91-0.93 است .مقدار کومینول در زیره بسته به محل کشت آن بین 30 تا 50 درصد است.

 

درصد اسانس

دی پنتنو آلدئیدهایی نظیر آلدئید کومینیک یا کومینول, کومینول الکل, سیمونن, آلفاپینن, بتاپینن, گاماترپینن, فلاندرن, سینول, 1و3 پارا منتادین- 7-آل, 1و4 پارامنتادین -7- آل, کامفن, میرسن, میرتنال, کاپاسیمن, دی هیدروکومین آلدئید, کاریوفیلین, آلفا ترپنیئول, لینالول, ترپینولن, پولگون مواد تشکیل دهنده اسانس زیره ی سبز هستند. ،.به علاوه در اسانس زیره سبز تعدادی ترپن هست از جمله پی سیمن در آن مشخص شده است.

آلدئیدکومینیک اصلی ترین و عمده ترین ترکیب موجود در اسانس زیره ی سبز است که حداکثر 63 درصد از کل میزان اسانس را تشکیل می دهد. این ترکیب با فرمول C10H12O و به وزن مولکولی 148.3 گرم می باشد. نقطه جوش آلدئید کومینیک در فشار 7 میلی متر جیوه برابر 97-99 درجه سانتی گراد و نقطه ذوب آن 55-57 درجه سانتی گراد می باشد. این ترکیب به لحاظ داشتن ساختار فنلی دارای فعالیت آنتی اکسیدانی است. اسانس حاصل از دانه های تازه زیره که بلافاصله بعد از برداشت , اسانس گیری از آنها صورت می گیرد دارای آلدئید کومینیک بیش تری نسبت به دانه های نگهداری شده به مدت طولانی است و سه روش بی سولفیت, فنیل هیدرازین, هیدروکسید آمین هیدروکلراید , جهت تعیین مقدار آلدئید کومینیک موجود در اسانس زیره سبز به کار می رود.

کومینیل الکل با نام شیمیایی پی- ایزوپروپیل بنزیل الکل به فرمول C10H14O و وزن مولکولی 150.21 گرم می باشد. نقطه جوش آن در فشار 7 میلی متر جیوه, 100-115 درجه سانتی گراد است و برخلاف آلدئید کومینیک با بی سولفیت واکنش نمی دهد و بر اثر اکسیداسیون آن با پرمنگنات , اسید کومینیک با نقطه ذوب 112 درجه سانتی گراد تولید می شود.

بتاپینن با فرمول C10H16  دارای وزن مولکولی 136.23 گرم می باشد و بر اثر اکسیداسیون آن , اسید چپ گردی به نام نوپینیک اسید با نقطه ذوب 125 درجه سانتی گراد به وجود می آید این اسید توسط پرمنگنات پتاسیم اکسید شده و تولید نوپینون می کند که نمک سمی کاربازون آن نقطه ذوبی معادل 187 درجه سانتی گراد دارد.نگهداری اسانس زیره سبز باید از هوا, نور و در شیشه های در بسته ی مملو از آن صورت گیرد.

 

فرآورده ها

اشکال دارویی موجود: زیره سبزبه صورت قطره ,عرق,  پودر مصرف می شود.


داروهای موجود در بازار

در اجزاء فرآورده های قطره شیر افزا, محصولات سنا , دینه کارمیناتیف, رگلیس معطر, قطره سنگل زیره سبز وجود دارد.

 

کارمیناتیف CARMINATIF

ساخت شرکت دینه ایران


اشکال دارویی :

پودر در بسته های 55 گرمی

موارد مصرف :

این فرآورده جهت برطرف نمودن سوء هاضمه ،‌نفخ و درد ناشی از آن مصرف می گردد

اجزاء فرآورده :

کارمیناتیف از مجموعه گیاهان زیر تشکیل شده است :

1- دانه زیره سیاه 15% Carim carvi

2-دانه زیره سبز 10% Curninum cyminum

3-دانه انیسون 15% Pimpinella anisun

4-برگ نعناع 20% Mentha piperita

5-برگ بادرنجبویه 5% Melissa officinalis

6-دانه رازیانه 20% Foeniculum vulgare

7-دانه گشنیز 15% Coriandrum sativum

مواد موثره :

روغن های فرار مانند کاروون ، آنتول ، فنکون ، منتول . سیترال ، لینالول و کومینالدئید


آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :

روغن های فرار موجود در کارمیناتیف با داشتن اثرات آنتی اسپاسمودیک و کاهش تونوس اسفنکتر تحتانی مری موجب تسهیل خروج گازها از معده می گردد .

بعلاوه منتول موجود در نعناع احتمالا از طریق اثر آنتاگونیستی کلسیم موجب شل شدن عضلت صاف جداره کولون می شود .

مقدارمصرف :

بزرگسالان 2-1 قاشق مرباخوری از پودر کارمیناتیف را با نصف لیوان آب جوش مخلوط کرده ( در صورت لزوم شیرین کرده ) پس از غذا میل نمایند . همچنین پودر کارمیناتیف را می توان مستقیما به غذا یا ماست افزوده میل نمود .

کودکان زیر 12 سال : نصف مقدار بزرگسالان

عوارض جانبی :

بدلیل وجود اسانس نعناع در این فرآورده احتمال بروز واکنشهای آلرژیک در افراد حساس وجود دارد

موارد منع مصرف :

در اختلالات شدید گوارشی ، زخم معده و همچنین در بیمارانی که جراحی سیستم گوارشی داشته و یا خونریزی دارند نباید مصرف شود .

مصرف در حاملگی وشیردهی :

ایمنی مصرف این فرآورده دردوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار آن باید سنجیده شود.


رگلیس معطر REGLIS MOATTAR

ساخت شرکت ایران داروک

اشکال دارویی :

پودر در بسته های 70 گرمی

موارد مصرف :

رگلیس معطر در نفخ معده و اثنی عشر ،‌گاستریت و گاسترالژی بکار می رود .

اجزاء فرآورده :

1- عصاره خشک شیرین بیان 83/3% Glycyrrhiza glabra

2-پودر ریشه شیرین بیان 15/2% Glycyrrhiza glabra

3-زیره سبز 0/34% cuminum cyminum

4-رازیانه 0/69% Foeniculum vulgare

5-گل ختمی 0/34% Althaea officinalis

مواد موثره :

گلیسیریزین و گلیسیریتینیک اسید ، فلانویید گلیکوزیدهایی نظیر لیکوئی رتین ، ایزولیکوئی رتین و رامنولیکوئی رتین و مشتقات کومارین (هرنیارین ) و روغن های فرار ( آنتول ، کومینیک آلدئید )

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :

مکانیسم اثر ضد تورمی گلیسیریتینیک اسید با وجود شباهت ساختمانی آن به هیدروکورتیزون مورد تردید می باشد . مطالعات انجام شده نشان داده است که گلیسیریزین و گلیسیریتینیک اسید تمایلی نسبت به اتصال با رسپتورهای گلوکو کورتیکوییدی و میزالو کورتیکوییدی را دارند و احتمالا با تاثیر بر این سرپتورها ، روی فعالیت استروییدهای آندوژن تاثیر می گذارند .

همچنین این ترکیبات با وقفه عمل آنزیم 11-Beta Hydroxy steroid در کبد و کلیه از تبدیل کورتیزول به کورتیزون غیر فعال جلوگیری می کنند . تحقیقات اخیر نشان داده است که ترکیبات موجود در عصاره شیرین بیان موجب وقفه فعالیت لیپو اکسپژناز و کاهش فعالیت اسید آراشیدونیک می گردد .

ترکیبات فلاونوییدی گیاه شیرین بیان احتمالا با تاثیر بر موکوس معده سد موکوسی را نسبت به تاثیر اسید معده تقویت می نماید به نظر می رسد این اثر مشابه کربنوکسولون بوده و با تداخل در سنتز پروستانویید معده موجب افزایش تولید موکوس و جریان خون مخاطی می گردد .

بعلاوه روغن های فرار و ترکیبات موجود دراین فرآورده نیز با داشتن اثرات آنتی اسپاسمودیک بر روی عضلات صاف موجب کاهش انقباضات روده و تسهیل خروج گازها از معده می شود .

تداخل دارویی :


مصرف همزمان فرآورده های حایو شیرین بیان با کورتیکو ستروییدها و داروهای هورمونی ( با اثرات استروژنی و آنتی استروژنی ) باید با احتیاط صورت گیرد .

مقدارمصرف :

روزی 3 با قبل زا غذا هربار یک قاشق چایخوری از فرآروده را در یک فنجان آب جوش ریخته و پس از سرد شدن میل شود .

موارد احتیاط :

این فر آورده در بیماران کلیوی باید با احتیاط مصرف شود .

عوارض جانبی :

مصرف طولانی مدت این فرآورده ممکن است سبب بروز اثرات شبه میزالوکورتیکوییدی (احتباس آب و سدیم افزایش دفع پتاسیم ) گردد .

مصرف در حاملگی وشیردهی :

ایمنی مصرف این دارو در دوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار آن سنجیده می شود.

 

سامی لاکس SAMILAX

ساخت شرکت سامی ساز

اشکال دارویی :

قرص 750 میلی گرمی

موارد مصرف :

این دارو برای درمان کوتاه مدت یبوست بکار می رود

اجزاء فرآورده :

قرص سامی لاکس حاوی 45/5% پودر برگ سنا ( معادل 7/5 میلی گرم سنوزید B ) و 1/8 % اسانس زیره می باشد.

مواد موثره :

هیدروکسی آنتراسن گلیکوزید ها ( سنوزید A,B ) و روغن فرار نظیر کومینالدیید

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :

مطالعات در آزمایشگاه نشان داده است که سنوزیدهای A,B توسط باکتریهای روده بزرگ متابولیز شده ،‌تبدیل به مشتقات فعال Rhein-anthrone می گردند . این ترکیبات موجب تحریک و افزایش حرکات پریستالتیک روده و در نتیجه کاهش جذب آب و الکترولیتها شده و همچنین ترشح مایعات در روده بزرگ را از طریق تحریک ترشح فعال کلراید و مخاط افزایش می دهند . بر اساس گزارشات موجود، اثرات فوق احتمالا با افزایش بیو سنتز و آزاد سازی پروستا گلاندین ها ایجاد می شوند . روغنهای فرار اسانس زیره بعلت داشتن اثرات آنتی اسپاسمودیک مانع ایجاد درد و کرامپ ناشی از مصرف سنا می گردند .

تداخل دارویی :

این دارو به دلیل تغییر رنگ و افزایش PH ادرار ممکن است با آزمایشهای تشخیصی ( مانند تعیین میزان اوروبیلینوژن ادرار و تعیین میزان استروژن به روش کوبر ) تداخل نماید . فرآورده های حاوی سنا با داروهای پایین آورنده پتاسیم خون مانند مدرهای تیازیدی ، آدرنوکورتیکوستروییدها ،‌ریشه شیرین بیان و گلیکوزیدهای قلبی تداخل اثر داشته و احتمالا ایجاد اختلالات قلبی و عصبی - عضلانی می نماید .

مقدارمصرف :

ملین : بزرگسالان 2-1 قرص در روز

مسهل : 2 تا 3 قرص بطور همزمان قبل از خواب مصرف شود

کودکان بالاتر از 6 سال : نصف دوز بزرگسالان طبق دستور پزشک مصرف شود

موارد احتیاط :

1- دفع کلیوی ترکیبات آنتراکینونی موجب تغییر رنگ ادرار ( زرد قهوه ای به قرمز ) همراه با افزایش PH می گردد

2- ملینها در خردسالان تا 6 سال بجز با دستور پزشک نباید مصرف شود

عوارض جانبی :

1- مصرف سنا ایجاد درد و کرامپ شکمی می نماید ولی این فرآورده بدلیل داشتن اسانس زیره احتمالا این عارضه را ایجاد نمی نماید .

2- مصرف طولانی مدت و دوزهای بالای این فرآورده موجب از بین رفتن کارایی روده ها ، اسهال و از دست دادن آب و الکترولیتها ( بویژه پتاسیم ) آلبومینوری و هماتوری می گردد .

3-مقادیر زیاد سنا ممکن است ایجاد نفریت کند

4-در افرادی که به مدت طولانی از ملین های آنتراکینونی استفاده نموده اند پیگمانتاسیون ملانوتیک مخاط روده ( Melanosis colic) مشاهده شده است . البته 12-4ماه پس از قطع مصرف دارو این عارضه از بین خواهد رفت

موارد منع مصرف :

1-این فرآورده مانند سایر ملین ها در بیماران مبتلا به تنگی و انسداد روده و ایلئوم ، دردهای شکمی ناشناخته ، خونریزی رکتوم با علت نامشخص ،‌بیماریهای التهابی روده و آپاندیسیت ممنوعیت مصرف دارد

2-استفاده طولانی از ملین های آنتراکینونی ایجاد وابستگی می نماید لذا مصرف طولانی مدت آنها ممنوع می باشد .

مصرف در حاملگی وشیردهی :

1-مصرف این فرآورده در دوران بارداری تنها هنگامی توصیه می گردد که رژیم غذایی مناسب و ملین های فیبری موثرواقع نشده اند .

2-به علت احتمال ترشح مشتقات آنتراکینون در شیر مادر مصرف این فرآورده در دوران شیردهی توصیه
نمی گردد .

نکات قابل توصیه :

1- با توجه به اینکه اثرات سنا 10-8 ساعت پس از مصرف آن ظاهر می گردد بهتر است این فرآورده قبل از خواب مصرف شود

2-مصرف حداقل 8-6 لیوان آّب در روز برای کمک به نرمش دن مدفوع و جلوگیری از کاهش آب بدن بیمار ضروری است این امر به علت خروج حجم زیادی از آب یا مدفوع اهمیت دارد .

سنکل SANKOL

ساخت شرکت گل دارو

اشکال دارویی :

قطره 30 میلی لیتری

موارد مصرف :

قطره سنکل جهت دفع سنگهای تا قطر 7 میلی متر مجاری ادرار ، تسکین دردهای کلوی و عفونتهای مجاری ادرار بکار می رود .

اجزاء فرآورده :

قطره سنکل از عصاره گیاهان دارویی زیر تهیه شده است :

1- دانه رازیانه 25% Foeniculum vulgare

2-دانه زیره سبز 12/5% Cuminum cyminum

3برگ بو 12/5% Laurus nobilis

4-دم گیلاس 12/5% Cerasus avium

5-کاکل ذرت 12/5% Zea mays

6-میوه خارخاسک 12/5% Tribulus terrestris

7-تخم خربزه 12/5% Cucumis melo

مواد موثره :

املاح پتاسیم ، اسیدهای چرب ، فلانوییدها ، روغن های فرار نظیر آنتول ،‌فنکون ، سینئول و کاروون.

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :

موادموثره موجود در این فرآورده به علت داتشن اثرات مدر و ضد اسپاسم باعث شل شدن عضلات صاف مجاری ادرار و تسهیل خروج سنگ می گردد .

مقدارمصرف :

بزرگسالان روزی 3 بار ،‌هر بار 60-50 قطره در یک فنجان آب سرد بعد از غذا میل شود . در موارد حاد ، درمان با سنکل می تواند تا مدت یک ماه ادامه یابد . در درمان حالت مزمن بیماری و به منظور پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ مقدار مصرف 30 قطره 3-2 بار در روز برای مدت یک هفته توصیه می گردد که این رژیم درمانی باید هر ماه تکرار شود .

موارد احتیاط :

مصرف مقادیر زیاد این فرآورده ممکن است منجر به اختلال آب و الکترولیتها گردد .

عوارض جانبی :

در افراد حساس به کاکل ذرت احتمال بروز واکنشهای آلرژیک مانند درماتیت تماسی و کهیر وجود دارد .

مصرف در حاملگی وشیردهی :

مطالعات نشان داده است که کاکل ذرت باعث تحریک و انقباض رحم خرگوش می گردد ایمنی مصرف این فرآورده دردوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار آن باید سنجیده شود.

نکات قابل توصیه :

نوشیدن مقادیر زیاد آب و مایعات همزمان با مصرف این دارو توصیه می شود

در صورت بروز اختلالات گوارشی باید بعد از غذا میل شود


شیر افزا SHIRAFZA

ساخت شرکت گل  دارو

اشکال دارویی :

قطره 30 میلی لیتری

 موارد مصرف :

قطره شیر افزا برای افزایش شیر مادر بکار می رود . همچنین باعث برطرف شدن اختلالات گورشی و آرامش طفل می گردد .

اجزاء فرآورده :

قطره شیر افزا از عصاره هیدرو الکلی زیر تهیه شده است:

 

1-دانه رازیانه 50% Foeniculum vulgare

2-دانه زیره سبز 20% Cuminum cyminum

3-دانه شنبلیله 20% Trigonella soenum – graecun

4-اندام هوایی شوید 10% Anethun graveolens

 

مواد موثره :

تریگونلین ، نیکوتینیک اسید و روغن های فرار(نظیر : آنتول، فنکون ،‌کاروون ،‌پارا - سمن )

 

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :

مکانیسم دقیق افزایش دهنده شیر این فرآورده شناخته نشده است. مطالعات نشان داده است که آنتول موجود در شیر افزا به عنوان آنتاگونیست رقابتی دوپامین عمل می کند ( دوپامین موجب وقفه تذشح پرولاکتین می گردد ) وموجب افزایش ترشح شیر می شود .قطره شیر افزا با داشتن اثرات ضد اسپاسم بر روی عضلات صاف موجب تسهیل خروج گازها از معده شده و در نتیجه سبب برطرف شدن اختلالات گوارشی و آرامش طفل می گردد .

 

تداخل دارویی :

شنبلیله موجود در این فرآورده باعث کاهش قند خون می گرددبنابراین احتمال دارد که با داروهای پایین آورنده قند خون تداخل نماید .

 

مقدارمصرف :

روزانه 3 نوبت ، هربار20 تا30 قطره دریک فنجان آّب سرد با کمی قند بعد از غذا میل شود 

 خواص درمانی

زیره به دلیل دارا بودن بیش از ۱۰۰ ترکیب دارویی می تواند در درمان بیماری های بسیاری موثر واقع شود.اگرچه امروزه فقط به عنوان یک درمان خانگی از آن استفاده می شود.اسید چرب، آمینو،فیبر،پتاسیم،سدیم، آهن و کلسیم، تعدادی از این ترکیبات هستند. اسید چرب مورد نیاز انسان توسط بدن ساخته نمی شود بلکه باید با استفاده از مواد غذایی مناسب این اسید را برای بدن فراهم کنیم.می توانید اسید چرب مورد نیاز بدنتان را با خوردن زیره بدست آورید.‌

نتایج بدست آمده از تحقیقات دانشمندان حاکی از آن است که زیره بدلیل داشتن خاصیت آنتی هیستامینی می تواند در رفع اختلالات مربوط به آسم و برونشیت، ‌Arthritis‌ (ورم مفاصل)،ناراحتی های گوارشی (نفخ-سوی هاضمه و تقویت معده) تاثیر به سزایی داشته و سیستم ایمنی بدن را تقویت کند.در چنین مواردی بیمار باید به مدت ۶ ماه و حتی بیشتر از آن استفاده کند.با توجه به موارد ذکر شده عجیب نیست که از زیره به عنوان یکی داروی شگفت انگیز در تاریخ پزشکی نام برده می شود.روغن زیره نوع دیگری از مکمل های غذایی معروف است،برای بدست آوردن روغن زیره آن را سرد می کنند وسپس در با دستگاه فشار می دهند تا روغن آن گرفته شود.روغن زیره برای درمان ناراحتی های پوستی از قبیل خشکی پوست،اگزما و صدف موثر است.میزان مصرف پیشنهادی در این موارد یک قاشق چای خوری بهمرا ه غذا می باشد.‌

یک نکته مهم :

محققان هندی در تحققیقات خود دریافتند که زیره ی سبز خاصیت ضد سرطانی دارد. آنها در یکی از تحققیات خود متوجه شدند که زیره سبز فعالیت شیمیایی بدن را، برا ی از بین بردن سموم افزایش داده و با این کار بدن را در مقابل انواع خاصی از سرطان ها حفاظت می‌کند.تحققیات انجام شده در انیستیتو سرطان هند (Adyar, Madras‌‌) نشانگر آن است که زیره سبز قادر به جلوگیر ی از تخریب۸۳ % کروموزم ها شده که منشاء این تخریب عموما” سرطانها ی قدرتمند می باشد. زیره سیاه نیز با داشتن ‌Carotene‌ می تواند از بروز سرطان جلوگیری کند.Carotene ‌‌‌در کبد به ویتامین A‌ ‌تبدیل شده و برای جلوگیری از سرطان مفید است. ‌

زیره ی سبز اشتها آور،ضد نفخ و اسهال ومحرک است و به دلیل شیر افزا بودن وخاصیت ضد تهوع برای بانوان باردار توصیه می شود.

زیره حل شده در شیر داغ برای درمان سرما خوردگی های جزئی موثر است.

در سری لانکا زیره را تفت داده و بعد در آب میجوشانند و به این ترتیب نوعی چای تهیه می کنند که برای درمان دل درد حاد استفاده می شود.‌

زیره سبز از نظر طبیعت گرم کننده , محلل, خشک کننده و قابض است.این گیاه،مقوی معده carminative))، مدر و بادشکن ، قاعده آور (در موارد به تاخیر افتادن عادت ماهیانه)  و معرق ، درمان کننده عفونت حاد و مزمن برونش ها ، رفع کننده نفخ ناشی از سوء هاضمه و بلع هوا ، رفع گازهای روده، رفع ترشحات زنانه و قطع حالت قاعدگی در زنان جوان می باشد. در استعمال خارجی قرار دادن ضماد آن بر پستان، در موارد جمع شدن شیر در پستان اثرات مفید ظاهر می‌کند. باعث افزایش میل جنسی در خانم ها می شود.اسانس آن با تأثیربرروی عضلات صاف اندام گوارشی موجب بروز اثر ضد اسپاسمی و ضد نفخ می گردد. علاوه بر این خاصیت ضد میکروبی آن به خوبی بر روی میکروارگانیسم های گرم مثبت ظاهر شده و بر عفونت های میکروبی اندام گوارشی نیز موثر است.

خیسانده آن در سرکه و استشمام آن و یا ریختن آن در بینی برای جلوگیر ی از خونریزی بینی مفید است.از قطره های آن به تنهایی و یا با روغن زیتون برای خون ریزی چشم و زخم چشم وناخنک چشم استفاده می شود که مانع چسبیدن چشم می گردد ومزمزه دم کرده آن برای تسکین درد دندان مفید است.

این گیاه در درمان بیماری‌های مختلف به عنوان ضد تشنج، ضد صرع، ادرار آور و محرک تعریق , در بهبود اسهال های سخت و آمیبی و در از بین بردن کرم های انگلی به کار می‌رود و به وجود آمدن قاعدگی را در هر دوره آن تسریع می‌کند. در نزله‌های حاد و مزمن برونش‌ها، نفخ ناشی از سوء ‌هاضمه اثرات مفیدی دارد.

  زیره سبز همچنین برای بیماران دیابتی مفید است. به طوری که در مطالعاتی که روی حیوانات انجام گرفت، ثابت شده که مکمل‌های حاوی زیره سبز، بیش از داروی گلی ‌بن‌کلامید در درمان دیابت شیرین مؤثر هستند, خوردن آن رنگ صورت را باز می کند .
 از زیره سبز برای معطر ساختن نان، پنیر، برنج دم‌کرده و همچنین تهیه بعضی از نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود.به طوری که در آلمان مرسوم است با نان ودر هلند باپنیر مصرف می شود.

در دام پزشکی و دامداریهای صنعتی با خوراندن این گیاه به حیوانات چهارپا , تمایل جنسی آن ها را در نوع ماده بالا می برند تا آمادگی بیشتری برای جفت گیری داشته باشند و در زمان شیردهی باعث ازدیاد شیر آنها می گردد.تحقیقات انجام‌شده روی این گیاه، اثرات آن را بر کاهش چربی خون و آنتی‌اکسیدان بودن آن را ثابت کرده است. و بالاخره زیره را در غذاهایی که نفاخ هستند مخصوصا  حبوبات مصرف شود.

 

نحوه و میزان  مصرف

  1. برای تحریک اشتها زیره سبزه را با سرکه و آب مخلوط کرده و قبل از غذا بخورید .
  2. برای برطرف کردن قطره قطره ادرار کردن زیره را تفت داده و سرخ کنید سپس با آب بخورید .
  3. برای رفع نفخ روده و معده می توانید دم کرده زیره را تنقیه کنید .
  4. برای التیام زخم چشم ، دانه های له شده زیره سبز را در آب برنج خام خیس کرده و سپس مایع بدست آمده را قطره قطره روی زخم چشم بریزید.
  5. هنگامیکه اطفال شیر خوار دل درد دارند و نفخ در شکم شان پیچیده چند قطره اسانس زیره را با روغن بادام مخلوط کرده و با آن شکم آنها را ماساژ دهید .

گرد : به مقدار 2 گرم در روز 

دم کرده زیره : مقدار 2-5 گرم زیره را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت 10 دقیقه دم کنید.

مخلوط با عسل : گرد زیره را به مقدر یک گرم عسل مخلوط کرده ودرموارد ابتلا دل درد استفاده کنید

اسانس زیره : این اسانس را می توانید از فروشگاههای گیاهان دارویی و یا برخی از داروخانه ها

خریداری کنید . مقدار مصرف آن 2 قطره در یک لیوان آب نیم گرم می باشد

 

احتیاط مصرف

مصرف بیش از حد زیره سبز موجب زردی رنگ چهره می شود ، همچنین این گیاه برای ریه مضر می باشد و باید با کتیرا مصرف شود.

مضرات خاصی برای آن بیان نشده است.

 

تحقیقات انجام شده:

اسانس زیره سبز و برازمبل،روی برخی از آفات انباری خاصیت حشره‌کشی دارد

با اشاره به اینکه حفاظت از محصولات انباری دغدغه اغلب انبارداران می‌باشد،‌ تحقیقات برای حفاظت محصولات انباری در برابر حشرات زیان‌آور با استفاده از ترکیبات گیاهی حشره‌کش رو به افزایش می‌باشد. در این تحقیق خواص حشره‌کشی اسانس گیاهان دارویی زیره سبزو برازمبل روی حشرات کامل سه گونه از آفات انباری شامل سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات‌ شیشه آرد و شیشه برنج مورد بررسی قرار گرفت. اسانس این گیاهان از بذر زیره سبز و اندام‌های هوائی خشک شده برازمبل به طریق تقطیر با آب، توسط دستگاه کلونجر استخراج گردید.
آزمایشات روی حشرات کامل 7-1 روزه سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات، شپشه آرد و شپشه برنج در دمای 27 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 65 درصد در شرایط تاریکی با 5 تکرار انجام گرفت. جهت انجام آزمایش LT50 غلظت‌های 32، 161، 322، 483 و 645 میکرولیتر بر لیتر از اسانس گیاهان مورد مطالعه روی سه گونه از آفات انباری مورد برسی قرار گرفت.

در توضیح نتایج حاصل از آزمایشات زیست سنجی بر اساس نتایج حاصل از آزمایشات، سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات نسبت به اسانس برازمبل و شیشه آرد نسبت به اسانس برازمبل در مقایسه با دو گونه آفت دیگر حساسیت بیشتری از خود نشان دادند. در آزمایش بررسی دوام سمیت تنفسی اسانس‌های گیاهی مشخص شد اسانس برازمبل دوام بیشتری نسبت به اسانس برازمبل دارد.
در ادامه با اشاره نتایج حاصل از آزمایش اثر دور کنندگی اسانس‌های گیاهی فوق روی حشرات مورد مطالعه اسانس‌های گیاهی به طور معنی داری، دارای اثر دور کنندگی بر حشرات مورد مطالعه هستند. در بررسی خاصیت تخم کشی و لاروکشی اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه مشخص شد اسانس زیره سمیت بیشتری نسبت به اسانس برازمبل دارد.
با بیان اینکه نتایج حاصل از اثر اسانس‌ها بر تخم‌ها و لاروهای سنین مختلف نشان داد که با افزایش سن، میزان مقاومت به هر دو اسانس افزایش یافته است، افزود: در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر بازدارندگی تخمریزی سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات مشاهده شد اثر بازدارندگی اسانس هر دو گونه گیاهی با افزایش غلظت به طور معنی‌دار افزایش پیدا کرده است؛به طوری که در بالاترین غلظت (5/0 میکرولیتر اسانس در هر گرم بذر) زیره سبز 16/81 در صد و بزامبل 80/64 در صد ممانعت از تخمریزی کرده‌اند.
در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر شاخص‌های تغذیه‌ای شیشه آرد مشاهده شد که اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه دارای اثر معنی‌داری بر شاخص‌های تغذیه‌ای این آفت هستند و بیشترین اثر را بر شاخص بازدارندگی تغذیه دارند. بر اساس نتایج حاصل از GC-MS تعداد 15 ترکیب شیمیایی در اسانس زیره و 24 ترکیب شیمیایی در اسانس برازمبل شناسایی شد. در توضیح نتایج حاصل از آزمایشات زیست سنجی بر اساس نتایج حاصل از آزمایشات، سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات نسبت به اسانس برازمبل و شیشه آرد نسبت به اسانس برازمبل در مقایسه با دو گونه آفت دیگر حساسیت بیشتری از خود نشان دادند. در آزمایش بررسی دوام سمیت تنفسی اسانس‌های گیاهی مشخص شد اسانس برازمبل دوام بیشتری نسبت به اسانس برازمبل دارد.
در ادامه با اشاره نتایج حاصل از آزمایش اثر دور کنندگی اسانس‌های گیاهی فوق روی حشرات مورد مطالعه اسانس‌های گیاهی به طور معنی داری، دارای اثر دور کنندگی بر حشرات مورد مطالعه هستند. در بررسی خاصیت تخم کشی و لاروکشی اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه مشخص شد اسانس زیره سمیت بیشتری نسبت به اسانس برازمبل دارد.
با بیان اینکه نتایج حاصل از اثر اسانس‌ها بر تخم‌ها و لاروهای سنین مختلف نشان داد که با افزایش سن، میزان مقاومت به هر دو اسانس افزایش یافته است، افزود: در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر بازدارندگی تخمریزی سوسک چهار نقطه‌ای حبوبات مشاهده شد اثر بازدارندگی اسانس هر دو گونه گیاهی با افزایش غلظت به طور معنی‌دار افزایش پیدا کرده است؛به طوری که در بالاترین غلظت (5/0 میکرولیتر اسانس در هر گرم بذر) زیره سبز 16/81 در صد و بزامبل 80/64 در صد ممانعت از تخمریزی کرده‌اند.
در بررسی اثر اسانس‌های گیاهی بر شاخص‌های تغذیه‌ای شیشه آرد مشاهده شد که اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه دارای اثر معنی‌داری بر شاخص‌های تغذیه‌ای این آفت هستند و بیشترین اثر را بر شاخص بازدارندگی تغذیه دارند. بر اساس نتایج حاصل از GC-MS تعداد 15 ترکیب شیمیایی در اسانس زیره و 24 ترکیب شیمیایی در اسانس برازمبل شناسایی شد.
ترکیبات شیمیایی موجود در اسانس‌ها غالبا از گروه منوترپنوئیدها هستند که می‌توان خاصیت حشره کشی اسانس‌های گیاهان مورد مطالعه را به بعضی از آنها نسبت داد.

 

بررسی اثر تراکمهای مختلف کشت مخلوط زیره سبز و نخود با تاکید بر کنترل علفهای هرز

 به منظور بررسی اثر تراکمهای مختلف کشت مخلوط زیره سبز و نخود، بر شاخصهای رشدی زیره سبز و نخود آزمایشی در سال زراعی 82-81 در مزرعه آموزشی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی واقع در 10 کیلومتری جنوب شرقی مشهد که دارای خاک لوم رسی بود، اجرا شد. آزمایش در قالب طرح کرتهای خرد شده نواری با چهار تکرار انجام گرفت. کرتهای اصلی شامل دو تیمار روشهای کنترل علفهای هرز ( I- یک بار وجین در مرحله سبزشدن، II- بدون وجین) و کرتهای فرعی شامل پنج تراکم مختلف نخود و زیره سبز (I- 120 بوته در مترمربع زیره سبز بدون نخود، II- 90 بوته در مترمربع زیره سبز+ 15 بوته در مترمربع نخود، III- 60 بوته در مترمربع زیره سبز+ 30 بوته در مترمربع نخود، IV- 30 بوته در مترمربع زیره سبز +45 بوته در مترمربع نخود، V- 60 بوته در مترمربع نخود بدون زیره سبز) صورت گرفت. نتایج نشان داد که روند شاخصهای رشدی در طول فصل رشد در هر دو گیاه بین تیمارهای یکبار کنترل علف هرز و عدم کنترل علف هرز از زمان وجین تفاوت معنی داری داشتند. کاهش شاخصهای رشدی با کاهش تراکم در هر دو گیاه قابل مشاهده بود که دلیل آن احتمالا کاهش تعداد بوته در متر مربع بوده است. در زیره سبز سرعت رشد محصول و شاخص سطح سبز بین تیمارهای 90 و 120 بوته در مترمربع زیره سبز در شرایط یکبار کنترل هرز تفاوت معنی داری نشان نداد، که این امر را می توان به اثرات مثبت کشت مخلوط نسبت داد. نسبت برابری زمین به عنوان مهمترین شاخص ارزیابی کشت مخلوط، نشان از برتری نسبت تراکم 90 بوته در مترمربع زیره سبز همراه با 15 بوته در مترمربع نخود داشت

 

اثر باکتری های تثبیت کننده نیتروژن بر جوانه زنی زیره سبز

چکیده :

زیره سبز از خانواده چتریان و جنس سیمینوم یکی از مهمترین گیاهان داروئی می با شد که در ایران از سطح زیر کشت مناسبی برخوردار است با تقاضای روزافزون برای داروها و مواد بهداشتی و آرایشی با منشا طبیعی اهمیت کشت و کار این گیاهان روز به روز افزایش می یابد در بر نامه تولید برای هر محصول ثبات و پایداری کشت از اهمیت زیادی برخوردار می با شد در کشت گسترده گیاهان داروئی مسلما این مقوله باید در نظر گرفت ضرورت پایداری در کشاورزی به دلیل اهمیت سه موضوع است اولین موضوع ایجاد در آمد کافی ؛ دومین موضوع افزایش قابلیت دسترسی غذا و مصرف آن و سوم؛ حفاظت و بهبود منابع طبیعی می با شد با توجه به محدود بودن منابع ؛ استفاده از باکتری تثبیت کننده نیتروژن (ازتوباکتر) که امروزه در زراعت گندم به صورت رایج مرسوم شده است  با توجه به اینکه این باکتری شرایط جذب نیترو÷ن ؛ همچنین شرایط های نامساعد دیگر مانند تنش های شوری و خشکی و حتی مقابله با بر خی از قارچ های خاکزی را بهبود می بخشد از طرفی باعث صرفه جوئی در مصرف نیتروژن و نیز در نهایت افزایش عملکرد 15 تا20 در صدی در زراعت گندم شده است لذا در این طرح با توجه به این امر و امکان استفاده از این باکتری در زراعت زیره سبز  در شرایط آزمایشگاهی بر روی زیره سبز و اغشته کردن بذر زیره با نسبت های 1 ؛2؛3؛4؛ کیلوگرم و تیمار شاهد بدون آغشته کردن بذر با باکتری انجام گرفت  تیمار ها عبارت بودند از ؛تیمار A:تیمار شاهد بدون آغشته کردن با باکتری فقط با شستشو تیمار B آغشته کردن با باکتری با نسبت 1 کیلو گرم ( 75/1 گرم برای هر کیلو گرم بذر زیره ) تیمار C آغشته کردن بذر با باکتری با نسبت 2 کیلو گرم ( 25/3 گرم در هرکیلوگرم بذر زیره سبز ) تیمار D آغشته کردن با با کتری با نسبت 3 کیلوگرم ( 5 گرم در هر کیلو گرم بذر زیره سبز ) تیمار E آغشته کردن با باکتری با نسبت 4 کیلوگرم ( 25/6 گرم در هر کیلوگرم بذر زیره سبز ) طرح در غالب طرح کاملا تصادفی در شرایط آزمایشگاهی انجام شد که در تمام تیمار ها بذر ها پس از آبشوئی به مدت 24-36 ساعت وپس  از  خشک کرد ن ؛ با با کتری ها بذر با نسبت های فوق با استفاده از حریره نشاسته و شکر (ساکاروز)  اغشته  شد  فاکتور هایی که در این طرح مورد بررسی قرار گرفت 1- در صد جوانه زنی 2- سرعت جوانه زنی 3- وزن ریشه چه (خشک ) 4- وزن تر ریشه چه 5- طول ریشه چه 6- 50% جوانه زنی  نتایج با نرم افزار MSTATC  و نرم افزار EXCELLمورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت سپس نتیجه گرفته شد که در بین تیمار ها درصد جوانه زنی ؛طول ریشه چه و وزن تر ریشه هیچ اختلاف معنی داری وجود نداشت ولی بین تیمار C و بقیه تیمار ها اختلاف معنی داری دیده شد بین تیمار های A,C از نظر سرعت جوانه زنی اختلافی دیده نشد اما بین تیمار های دیگر اختلاف دیده شد در فاکتور 50% جوانه زنی بین تیمار E و دیگر تیمار ها اختلاف معنی داری دیده شد نتایج نشان می دهد که آغشته کردن باکتری با بذر در تمام مقادیر بالا( بجز C) بر روی در صد جوانه زنی و طول ریشه چه و وزن تر ریشه چه هیچ تفاوتی ندارد اما روی سرعت جوانه زنی و 50% جوانه زنی بین تیمار ها اختلاف مشاهده شد بنابراین بهترین مقدار باکتری   4 کیلوگرم   می با شد   وبرای اغشته کردن با بذر زیره سبز توصیه می شود اما آزمایش های مزرعه ای نیز ضرورت دارد

مقدمه و اهداف :

زیره سبز با نام علمی (Cuminum Cyminum  ) متعلق به خانواده جعفری و از مهمترین گیاهان داروئی می با شد که در ایران ودر جهان از اهمیت خاصی بر خوردار می با شد اهمیت و جذابیت گیاهان داروئی اگر چه در گذشته وجود داشته اما با اثرات بد و ناگواری که از داروهای شیمیایی به جا گذاشته شد امروزه از اهمیت خاصی بر خوردار می با شند کشت وکار وسیع گیاهان داروئی از بر نامه های کشور های جهان می با شد با توجه به پتانسیل خوبی که در ایران به لحاظ کشت این گیاه وجود دارد و از طرفی حساسیت خاصی که این گیاه به استفاده کود ها دارد لذا در بر نامه تولید این گیاهان که تا امروز به صورت نوپا و گسترده نمی با شد باید به تعادل و مصرف صحیح کود های شیمیایی به خصوص کود های نیتروژنه توجه زیادی نمود در کشاورزی پایدار و با گسترش بیوتکنولوژی  برای مصرف بهینه  و ثبات کشت و خاک به عنوان یک مسئله با اهمیت استفاده از با کتری های تثبیت کننده ازت چه به صورت همزیست و غیر همزیست رایج شده است در زراعت های مهم واستراتژیکی مانند گندم ؛ امروزه استفاده از این با کتری به همراه کشت و آغشته کردن با بذر نتایج بسیار سودمند و قابل توجهی در جهت افزایش تولید ؛ و تحمل بهتر شرایط نامساعد و حتی تحمل بهتر بیماری ها انجام شده است لذا در مقاله زیر با الهام از این نتایج و با حفظ بهتر حاصلخیزی و خصوصیات خاک نسبت به آغشته کردن بذر زیره سبز با با کتری تثبیت کننده ازت که در غالب بسته های یک کیلوئی در بازار ها و خدمات کشاورزی توزیع می شود اقدام گردید   لذا ابتدا اثرات این باکتری در شرایط آزمایشگاهی بررسی  شد سپس  در شرایط زراعی نیز انجام گرفت که به دلیل پایان نیافتن دوره رشد گیاه از ذکر نتایج این آزمایش خودداری می شود 

مواد وروش ها :

این طرح به منظور بررسی و امکان تلقیح با کتری تثبیت کننده ازت ( غیر همزیست ) که در غالب بسته های یک کیلوئی تحت نظارت شرکت خدماتی توزیع می شود در شرایط آزمایشگاهی بر روی مر حله جوانه زنی گیاه زیره سبز انجام شد  طرح مورد نظر در غالب طرح کاملا تصادفی که تیمار ها عبارت بودند از :1- شاهد بذر بدون تلقیح با باکتری 2- تیمار آغشته کردن بذر با نسبت 1 کیلوگرم 3- تیمار آغشته کردن بذر با نسبت 2 کیلوگرم 4- تیمار آغشته کردن بذر به نسبت 3 کیلوگرم 5- تیمار آغشته کردن بذر با نسبت 4 کیلوگرم  ؛ نسبت های فوق بر حسب هکتار محاسبه شده  است   تیمار ها   در چهار تکرار در شرایط آزمایشگاهی در درون دستگاه جوانه زنی برای مدت 20  روز در دمای 9 در جه و رطوبت 60 در صد صورت گرفت قبل از شروع آزمایش به علت دوره خواب بذر ؛ برای مدت 36 ساعت  در آب غوطه ور کردیم که در این مدت چندین بار آب را تعویض می شد سپس پس از این مدت بذر ها را در سایه خشک کرده و به تعداد 25 عدد در هر پتریدیش گذاشته شد و عمل آبیاری با آب مقطر در مواقع لزوم داده می شد توضیح اینکه به علت کند بودن جوانه زنی این بذر مدت جوانه زنی بذر را 20 روز در نظر گرفتیم برای آغشته کردن بذر با با کتری ؛ ابتدا میزان با کتری که با ید برای این مقدار بذر آغشته شود را توزین کرده سپس با نشاسته حریره ای به همرا ه شکر  تهیه کرده سپس حریره را خنک کرده و با آرامی به بذر مورد نظر اضافه می کنیم در خلال اضافه کردن حریره به آرامی با کتری ها با بذر مخلوط می کنیم وبه آرامی بذر را با باکتری مخلوط می کنیم سپس برای مدت نیم الی یک ساعت بذر ها را در برابر هوای آزاد گذاشته تا کاملا خشک شوند ( تهیه حریره برای افزایش سطح تماس بذر با با کتری می با شد ) سپس از هر بذر 25 عدد شمرده و در پتریدیش ها قرار می دهیم برای اینکه با کتری ها از آسیب نور در امان با شند پتریدیش ها را در کاغذ المونیوم پیچیده شد  ضمنا بذر مورد استفاده از بذر های بومی بودند   تیمار هایی که در این طرح مورد بررسی قرار گرفتند عبارتند از1-  وزن تر ریشه چه 2-   وزن خشک ریشه چه3-   در صد جوانه زنی4-  سرعت جوانه زنی5-  طول ریشه چه 6- مدت زمان که 50 در صد بذر ها جوانه می زنند که در روز 20 از هر پتریدیش 3 گیاه را انتخاب کرده و طول ساقه چه ؛ طول ریشه چه ؛ و وزن خشک ریشه چه   را توزین می کنیم و در مدت این 20 روز سرعت جوانه زنی ؛ در صد جوانه زنی و 50 در صد جوانه زنی را نیز اندازه می گیریم سپس نتایج را با استفاده از نرم افزار MSTATC و نمودار ها را با excel رسم شد

نتایج و بحث :

1-در صد جوانه زنی : نتایج نشان می دهد که از نظر آماری بین  تیمار ها هیچ اختلاف معنی داری در سطح 5% وجود ندارد بنابراین آغشته کردن بذر با با کتری در در صد جوانه زنی اثری نداشته است جوانه زنی یک گیاه به عوامل درونی وبیرونی بذر مر بوط می با شد شرایط بیرونی برای تمام تیمار ها یکسان بوده است

میکروار گانیسم های موجود در خاک  در بر خی موارد باعث بهبود شرایط جوانه زنی می شوند گاهی اوقات با خراش دهی و یا با تر شح بر خی مواد ترشحی مانند هورمون ها ؛ اسید ها و غیرو می توانند بر جوانه زنی موثر با شند با کتری غیر همزیست با تر شح ایندول اسید ثابت شده است که خروج گیاهچه را از بذر  و جوانه زنی را در بر خی گیاهان مانند گندم را بیشتر می کنند

 

اثر آغشته کردن باکتری در نسبت های مختلف بر در صد جوانه زنی

تیمار شاهد

تیمار B

تیمار C

تیمار D

تیمار E

A

A

A

A

A

 

 

2- طول ریشه چه :

از نظر آماری بین تیمار های مختلف در سطح 5% هیچ اختلاف معنی داری وجود ندارد

 

اثر آغشته کردن با کتری در نسبت های مختلف بر طول ریشه چه 

تیمار شاهد

تیمار B

تیمار C

تیمار D

تیمار E

A

A

A

A

A

 

 3- سرعت جوانه زنی : از نظر آماری بین تیمار A,C  اختلاف معنی داری در سطح 5% در صد مشاهده نشده است اما بقیه تیمار ها  اختلاف معنی داری مشاهده شده است بیشترین مقدار سرعت جوانه زنی مربوط به تیمار E و کمترین مقدار مر بوط به تیمار D می با شد لذا با افزایش نسبت با کتری سرعت جوانه زنی گیاه افزایش یافته است افزایش سرعت جوانه زنی باعث بهره گیری بیشتر گیاه از نور و افزایش راندمان فتوسنتز و در نهایت افزایش عملکرد خواهد شد از طرفی به لحاظ نبودن ار قام اصلاحی در ایران و کند بودن  سرعت  جوانه زنی زیره سبز اثر آغشته کردن با کتری ها با دوز های بالا (5 کیلوگرم ) بسیار موثر بوده است

 

اثر آغشته کردن با کتری در نسبت های مختلف بر سر عت جوانه زنی

تیمار شاهد

تیمار B

تیمار C

تیمارD

تیمار E

C

B

C

D

A

 

 4- فاکتور  50 %  جوانه زنی :

از نظر آماری بین تیمار E  و بقیه تیمار ها  در سطح 5% اختلاف معنی داری وجود دارد کمترین مقدار مر بوط به تیمار های C,B و بیشترین مقدار مر بوط به تیمار E  می با شد سرعت سبز شدن سریع در زیره سبز یک فاکتور بسیار مهم در این زراعت می با شد به لحاظ عملکرد بیشتر گیاه باید بتواند از نور حداکثر استفاده را بنماید لذا اثر باکتری در این فاکتور مشهود می با شد 

 

اثر آغشته کردن با کتری در نسبت های مختلف بر 50% در صد جوانه زنی

تیمار شاهد

تیمار B

تیمار C

تیمار D

تیمار E

B

B

B

B

A

 

5- وزن تر ریشه چه :

از نظر آماری بین تیمار ها هیچ گونه اختلاف معنی داری دیده نشده است به عبارتی آغشته کردن با کتری هیچ تاثیری بر وزن تر ریشه چه نداشته است بطور کلی زیره سبز با وجود مقاوم بودن به خشکی اما عمق و توسعه ریشه ای آن محدود می با شد و تا 15 سانتیمتر ذکر نمودند  شاید بطور ژنتیکی این گیاه قادر به توسعه ریشه های خود نمی با شد

 

اثر آغشته کردن با کتری با نسبت های مختلف بر وزن تر ریشه چه

تیمار شاهد

تیمارB

تیمار C 

تیمار D

تیمار E

A

A

A

A

A

 

6- وزن خشک ریشه چه :

 از نظر آماری بین تیمار ها E ,A ,B ,D  و با تیمار C  در سطح 5 % اختلاف معنی داری وجود دارد بیشترین مقدار مر بوط به تیمار E  و کمترین مقدار مر بوط به تیمار C می با شد نتایج نشان می دهد در نسبت برابر با 4 کیلوگرم میزان وزن خشک افزایش یافته است و بیشترین مقدار وزن خشک مر بوط به این تیمار می با شد شاید نسبت های بیشتر این با کتری بتواند تاثیر بیشتری در افزایش وزن خشک ریشه چه بدهد که این عامل یکی از عوامل موثر در مقاومت گیاه به گرما و خشکی می با شد

 

اثر آغشته کردن بذر با باکتری با نسبت های مختلف بر وزن خشک ریشه چه

تیمار شاهد

تیمار B

تیمار C

تیمار D

تیمار E

A

A

B

A

A

 

 

پیشنهاد ات :

1-اثر این باکتری ها در شرایط زراعی در مکانهای مختلف با ید ارزیابی شود

2-اثر این با کتری در میزان اسانس و تولید این گیاه با ید ارزیابی شود

3-با توجه به این که این با کتری ها گیاه را با شرایط نا مساعد محیطی و بیماری ها مقاوم می کند شاید این پروژه در شرایط زراعی پاسخگو با شد

4-گیاهان داروئی به کود کمی نیاز دارند چه بهتر که انها را طبیعی تر کشت کنیم استفاده از این با کتری ها این هدف را تامین می کند

5-به لحاظ اینکه این مقوله در مورد بسیاری از گیاهان از جمله گندم ؛  ذرت ؛ چغندر قند ؛ پنبه ؛ گوجه فر نگی ؛ گیاهان باغی و زینتی و تاثیر مثبتی داشته به نظر می رسد در این زراعت نیز باید مورد آزمایش قرار گیرد

6-کاربرد این با کتری ها تنها از جنبه حاصلخیزی حائز اهمیت نمی با شد بلکه از لحاظ مبارزه با بیماری ها بسیار مهم می با شد یکی از مهمترین بیماری ها ی زیره سبز فوزاریوم می با شد که گزارش ها از اثر آنتا گونیستی بین این با کتری ها و بیماری خبر می دهند

7-با توجه به نیاز آبی کم زیره به آبیاری باید با کاربرد این با کتری ها در شرایط کمبود آب و رطوبت خاک ؛  توجه کرد

 

 

منابع

 امیدبیگی,ر.رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی.طراحان نشر.76

مراقبی,ف.اعتمادزاده,آرتیکاس.اصول کاشت و پرورش گیاهان دارویی.دانشگاه آزاد اسلامی شهر ری.85

سایتها و وبلاگ های علمی

با سپاس فراوان از خانمها مهندس ملکی و مهندس حاجی صادقیان

 

برای دریافت فایل PowerPoint Pdf مبحث مورد مطالعه روی دانلود کلیک کنید.

من در رشته تولید و بهره وری گیاهان دارویی و معطر تحصیل کردم، همچنین فارغ التحصیل در رشته مهندسی منابع طبیعی گرایش محیط زیست هستم. سعی من برآنست اندکی از مباحثی که آموخته ام را به اجرا بگذارم. با احترام از مساعدت های خانواده و دوستانم صمیمانه سپاسگزارم و سر فرود می آورم ... در پناه خداوندگارم باشید.
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :