وبلاگِ علمی محققِ جوان
تحقیق و پژوهش های علمی، دانشگاهی و آموزشی
آرشیو وبلاگ
نویسنده: زری دولت فر - دوشنبه ٢ اردیبهشت ۱۳٩٢

برگ­بو درخت یا درختچه­ای همیشه سبز به ارتفاع ۱۵-۲ متر و دوپایه است.

درخت آن به فارسی «باهشتان»گفته می شود، در کتب طب سنتی به نام­های «درخت غار»، «برگ بو»، «مازریون»، «دفنه» و «شجرة الرند» نام برده شده است.

به فرانسویLaurier sauceوLaurier و به انگلیسیLaurel , true laue laurel گفته می­شود. گیاهی است از تیره Lauraceae و نام علمی آنLaurus nobilis L.  است. میوه درخت «باهشتان»را «دهشمت» یا «حب الغار» می­گویند و به هندی نیز حبالغار می­شود.

 

 در صورت تمایل روی ادامه مطلب کلیک کنید.


 

 

Lauraceae  تیره 

 نام فارسی گیاه: برگ بو

 Laurus nobilis L. :نام لاتین 

         Sweet bay – Laurel tree – Bay tree  نام انگلیس 

  نام عربی: غار

 

 

مشخصات تیره

درخت یا درختچه­هایی همیشه سبز، معطر، برگ­ها متناوب، خشن، ساده، گل­ها یک جنسی(نر یا ماده)، کوچک، مایل به سبزاست. ضمن این­که گیاهان این تیره زیبا نیستند. معمولاً در دسته­های کوچک محوری، کاسبرگ 4تایی، جام گل 4قسمتی، پرچم­ها معمولاً12تایی و میوه سته سیاه­رنگ.

گیاهان تیره برگ­بو به صور مختلف درخت یا درختچه (بندرت علفی) و مخصوص نواحی حاره کره زمین می­باشند. از مشخصات آن­ها این است که عموماً برگهائی متناوب یا متقابل ، ساده بدون استیپول ، غالباً چرمی و گلهائی منظم نر- ماده یا بر دو نوع نر و ماده (یک یا 2 پایه و یا پلی گام) و مجتمع به صورت خوشه یا گرزن متراکم دارند. پوشش گل آن­ها شامل دو ردیف 3 تایی و نافه گل آنها مرکب از 4 ردیف 3 تائی از پرچم­ها است. داخلی ترین ردیف پرچم­ها نیز حالت غیرزایا (استامینود) دارد.  مادگی گل­های آن­ها مرکب از یک برچه و میوه آن­ها شفت و محتوی دانه بدون آلبومن ولی با جنین حجیم و لپه­های روغن دار است.

گیاهان این تیره دارای سلول­های اسانس­دار (غده تک سلولی) پراکنده در اعضای مختلف و سلول­های موسیلاژدار، مخصوصاً در ناحیه پوست است. اسانس سلول­های آن­ها نیز به تفاوت دارای بوی معطر و یا نامطبوع می­باشد. از نظر درمانی خواص تعدادی از این گیاهان مربوط بوجود همین اسانس­ها در اعضای آن­ها می­باشد. چوب بعضی از آن­ها در صنعت حائز اهمیت فراوان است و در نجاری و منبت کاری مورد توجه زیاد قرار می­گیرد.

تیره برگ­بو دارای 1000 نوع گیاه است که در متجاوز از 400 جنس جای دارند جنس­های مهم این تیره عبارتند از:


(Cinnamomun)  دارای 100 گونه

(Nectandra )  گونه100

 (Persea)  گونه10

(Laurus )  گونه2

 

برگ بو

درخت آن به فارسی «باهشتان»گفته می شود، در کتب طب سنتی به نام­های «درخت غار»، «برگ بو»، «مازریون»، «دفنه» و «شجرة الرند» نام برده شده است.

به فرانسویLaurier sauceوLaurier و به انگلیسیLaurel , true laue laurel گفته می­شود. گیاهی است از تیره Lauraceae و نام علمی آنLaurus nobilis L.  است. میوه درخت «باهشتان»را «دهشمت» یا «حب الغار» می­گویند و به هندی نیز حبالغار می­شود.

 

مشخصات گیاهشناسی برگ بو

برگ بو درخت یا درختچه ای همیشه سبز به ارتفاع ۱۵-۲ متر و دوپایه است. ساقه یا تنه باریک برگ بو در بخش فوقانی و بالا دارای انشعابات فراوان، پوست آن متمایل به سیاه و در پایه های مسن دارای شکافهای روشن است. برگ گیاه پایا، سبز تیره، چرمی و سرنیزه ای کشیده تا تخم مرغی پهن و به طول ۱۱-۳ سانتی متر، نوک تیز و دارای دمبرگ کوتاه به رنگ سبز متمایل به قرمز است. کاسبرگ ها و گلبرگ ها سفید متمایل به سبز و مثلثی است. میوه آن کروی تا بیضوی و به رنگ سیاه متمایل به ارغوانی است. برگ و میوه گیاه اندام دارویی درخت برگ بو را تشکیل می دهد .گلهای نر با12_8پرچم،همیشه یا اغلب بادو غده قاعده ای،کیسه های بساک با دو دریچه باز می شوند،گلهای ماده با 2-4پرچم عقیم،. زمان جمع آوری برگ درخت برگ بو هنگام بازشدن گل ها و در فصول بهار و ابتدای تابستان است ولی میزان روغن فرار برگ ها در صورتی که در فصل پاییز جمع آوری شوند بیشتر گزارش شده است. این درخت دارای خاستگاه مدیترانه ای و اروپای جنوبی است و هم اکنون در نواحی شمالی و مرکزی ایران پرورش می یابد. ماده متشکله اصلی برگ درخت برگ بو را روغن فرار تشکیل می دهد که میزان آن ۳/۰ تا ۱/۳ درصد گزارش شده است. برگ بو را به عنوان ادویه و معطرکننده در فرآورده های غذایی و آرایشی _ بهداشتی به کار می برند و از آن به صورت خوراکی به عنوان ضدنفخ، صفراآور و مدر و به صورت موضعی در درمان دردهای روماتیسمی استفاده می کنند. در طب گذشته برگ بو را مدر و ضدسم دانسته همچنین از آن در درمان دردهای عصبی و سردرد استفاده می کرده اند. این گیاه و روغن فرار حاصله از آن بایستی در محل خنک، ظروف سر بسته و دور از نور نگهداری شود.

 

روش کاشت

تکثیر آن با قلمه و قلمه های ریشه دار یا با پا جوش صورت می گیردو پس از 8- 7 ماه ریشه های آن به قدر کافی توسعه یافته و مستقر می شود.

 

تکثیر به روش قلمه زدن

گیاهانی مثل مریم گلی ، اکلیل کوهی ، اسطوخدوس ، مزرنجوش ، به لیمو و آویشن با قلمه زدن تکثیر می شوند . از تکثیر این گیاهان با بذر ، گیاهان متفاوت با گونه اولیه تولید می شود ، ام از تکثیر با قلمه زدن گیاهی دقیقا" مثل گیاه اول تولید می شود . به عنوان مثال ترخون فرانسوی تنها با قلمه زدن زیاد می شود .در اواخر بهار از شاخه های جوان، که زیاد کلفت نباشند از زیر گره –محلی که برگ به ساقه چسبیده است – قلمه ای را جدا کنید ، برگهای پائینی را بچینید و در گلدان مرطوبی که خاک نرم مخلوط با کود دارد ،بکارید و قلمه را با پاشیدن آب بر روی آن ، آب دهید . گلدان را با یک ظرف شیشه ای بپوشانید و یا توسط یک کیسه پلی اتیلن از ساقه ها محافظت کرده و یا اینکه تنها با یک حلقه مسی از تماس برگها با یکدیگر جلوگیری کنید. قلمه را باید از نور مستقیم خورشید محافظت نمود.

 

محل نگهداری

مکان آفتابی ، نیم سایه، خاک حاصلخیز با زهکشی خوب و آسیب پذیر در مقابل بادهای شدید و سرد.

 

ترکیبات شیمیایی برگ بو

میوه این درخت دارای اسانس روغنی فراری است که دارای مقدار زیادی اسید لوریک و اسیدهای چرب است که به شکل متبلورسفید در می آید،در برگ های خشک برگ بو نیز از 3-1 درصد اسانس روغنی فرار بسیار معطر وجود دارد که  از طریق تقطیر می توان استخراج نمود . دربرگهای گیاه نیز اسانس روغنی فرار وجود دارد .

 

مصارف خوراکی برگ بو

برگ بو را به عنوان ادویه و معطرکننده در فرآورده‌های غذایی و آرایشی بهداشتی به کار می‌برند و از آن به صورت خوراکی استفاده میکنند.همچنین از برگهای سبز رنگ این گیاه به عنوان چای استفاده مینمایند

 

میزان مصرف و طریقه ی استفاده چای برگ بو

برای تهیه چای برگ بو، می توان برای هر فنجان آن، 5 گرم برگ بو را به مدت 15 دقیقه در آب جوش دم کرده و روزانه بعد از هر غذا با عسل آمیخته و نوشید.

 

خواص و کاربرد دارویی گیاه برگ بو

از نظر حکمای مغرب زمین تا اواخر قرن هیجدهم که گیاه درمانی ،رونق وسیعی در اروپا داشت در کتاب گیاه درمانی به نام گرت هربال که در سال 1526 میلادی  دانشمند معروف (پیتر تروریس) آن را تهیه کرده و در انگلستان چاپ شده ،در مورد کاربرد میوه و برگ درخت غار چنین آمده است:

خمیری که از گرد حاصل از کوبیدن میوه های این درخت به دست امده مخلوط با عسل برای معالجه رنگها و لکه های غیر طبیعی پوست صورت و همچنین برای از بین رفتن دانه هاو لکه های قرمز رنگی که در پوست صورت جوانان میزند تجویز شده است.

دانشمندی به نام [کول پپر]  در کتابش به نام کمپلیت هربال که در اواسط قرن هفدهم نوشته است در مورد میوه ی درخت برگ بو می نویسد:

"روغنی که از میوه درخت برگ بو به دست می اید برای انواع ناراحتی های مفاصل ،اعصاب،معده،شکم،انواعی از قلوه ها،تشنجات عضلانی،گرفتگی عضلات پا،انواع دردها و بی حسی در هر نقطه از بدن مفید است.به این ترتیب که محل ناراحت را روغن مالی میکنند.برای رفع دردهای گوش هم چند قطره از این روغن استفاده می شده است.با بخور حاصل از جوشانده  میوه ها و برگهای ان به وسیله قیف یا بادگیر داخل گوش میکرده اند.

برای از بین بردن لکه های کبود خونمردگی در پوست و گوشت بدن از مالش روغن آن در محل آسیب دیده استفاده می شده. که خونمردگی خیلی سریع جذب می شده است. ضمنا مالش روغن آن برای رفع خارش و عوارض جرب در پوست و عوارض ورم و آثار ضربه هایی مانند شلاق روی پوست بسیار موثر است. غار طبق نظر حکمای طب سنتی شرق گرم و خشک است ، مغز میوه ان گرمتر از پوست و برگ آن گرمتر از پوست آن و پوست و روغن آن گرمتر از سایر اجزا و حتی از روغن گردو نیز گرمتر است.

خواص آن مفرح و مقوی و مدر و ضدسم است خصوصا میوه آن ،اگر میوه آن با سرکه خیلی رقیق خورده شود برای سردردهای بلغمی ،گازها،نفخها،صرع،وسواس،تق ویت ذهن و فهم بسیار نافع است. مالیدن روغن آن برای درد اعصاب و رفع حواس پرتی و افزایش حافظه خوب است. اگر ساییده میوه آن با روغن گل سرخ و سرکه مخلوط شود ،قطره آن برای رفع درد های سر و گوش و رفع صداو طنین در گوش و ثقل سامعه مفید است و موجب تقویت گوش می شود و همچنین اگر قطره روغن آن مصرف شود نیز همین نتایج را برای گوش خواهد داشت . مضمضه دم کرده برگ آن برای تسکین درد دندان مفید است. اگر با میوه و برگ کوبیده آن مخلوط با عسل انگشت پیچ درست شود خوردن آن برای امراض سرد و اگر با سکنجبین انگشت پیچ درست شود خوردن آن برای امراض گرم و زخمها و جراحات ریه و سرفه کهنه و تنگی نفس مفید است. خوردن میوه آن برای دل پیچه و امراض کبد و طحال و با عسل برای زخم روده ها وخوردن روغن آن با سرکه انگور برای درد کبد مفید است.اگر 10 میلی گرم میوه آن را ساییده و بخورند دل پیچه را فورا تسکین می دهد.روغن آن ایجاد آشفتگی و دل به هم خوردن می کند و قی آور است و ترشح ادرا را زیاد می کند.اگر در دم کرده آنبنشینند برای امراض کلیه و مثانه مفید است.خوردن میوه آن برای خرد کردن سنگ مثانه نیز مفید است خوردن و یا مالیدن روغن آن در مواضع درد برای رفع دردهای مفاصل و درد کمر مفید است ،مالیدن روغن آن با سرکه روی پوست برای رفع لکه های جلدی موثر است.                                .
این گیاه دارای ضررهایی نیز هست .میوه و روغن آن معده را سست کرده و قی آور است و مضر سینه می باشد و اصلاح آن با خوردن کتیرا میسر است.مقدار خوراک از میوهع و برگ ان10-2 گرم است. مقدار 10 گرم آن مسهل است.
در اصطلاح طب سنتی میوه درخت غار را «حبالغار»می گویند،به خجم گیلاس ، خیلی معطر و سیاه رنگ و دارای روغنی سبز رنگ و نیم جامد است.

تهیه روغن حب الغار به ترتیب زیر است:
روش اول: حب الغار خشک را نیم کوب کرده و در روی الک بریزند و روی بخار آب جوش گذارند تا نرم شود سپس آن را در کیسه محکمی ریخته و آن کیسه را در میان 2 قطعه آهن سوراخ دار که با آب جوش گرم شده باشند گذارده و فشار می دهند.
روغنی که از آن خارج میشود با کاغذ صاف کنند. سابقا در بازار ایران برگ بو را به  نام  «سازج هندی»عرضه  می  کردند.                                    .
روش دوم:دانه گیاه یا حب الغار را گرفته در آب بپزند و بگذارند سرد شود قشری که روی آب می گیردبردارند. روش دیگر این است که میوه و برگ آن را بپزند و پس از آن عصاره آنها را با فشار گرفته با دو برابر وزن آن روغن زیتون مخلوط ،روی آتش ملایم بگذارند آنقدر که آب آن تبخیر شود و روغن بماند و دقت شود که نسوزد وآن روغن را به کار برند. در هندوستان از میوه گیاه به عنوان قاعده آور و بند آور دن اسهال و قطع ترشحات مهبل و استسقا مصرف می شود. تذکر ای نکته ضروری است که باید دقت شود که اولا برگها و میوه درخت غار را با برگهای درخت دیگری به نام یا غار گیلاسی که در شرایط خاصی سمی است اشتباه نشود ثالثا با درخت دیگری به نام خرزهره نباید اشتباه شود البته مشخصات در خواص سایر ها که با برگ بو به کلی متفاوت هستند .

 

 موارد استعمال در طب سنتی:

در طب گذشته برگ بو را مدر و ضدسم دانسته، همچنین از آن در درمان دردهای عصبی و سردرد استفاده میکرده اند.

 

موارد احتیاط:

 گزارشهایی مبنی بر ایجاد واکنشهای آلرژیک درماتیت تماسی در اثر تماس با برگ بو اعلام شده است. ضمنا روغن فرار برگ بو نبایستی مستقیما به  صورت خوراکی مصرف شود.  

 

 

با سپاس فراوان از خانمها مهندس حسینی، مهندس سفیدابی و مهندس احمدیان.

من در رشته تولید و بهره وری گیاهان دارویی و معطر تحصیل کردم، همچنین فارغ التحصیل در رشته مهندسی منابع طبیعی گرایش محیط زیست هستم. سعی من برآنست اندکی از مباحثی که آموخته ام را به اجرا بگذارم. با احترام از مساعدت های خانواده و دوستانم صمیمانه سپاسگزارم و سر فرود می آورم ... در پناه خداوندگارم باشید.
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :