وبلاگِ علمی محققِ جوان
تحقیق و پژوهش های علمی، دانشگاهی و آموزشی
آرشیو وبلاگ
نویسنده: زری دولت فر - سه‌شنبه ٢٩ اسفند ۱۳٩۱

فهرست مطالب                                                        

مشخصات سیستماتیک

مقدمه

تاریخچه

پراکنش

گونه های ایران

مشخصات گیاه شناسی

اختصاصات تشریحی

اندام های زیر زمینی

اکولوژی

کشت وپرورش

تکثیر غیر جنسی

ترکیبات شیمیایی

موارد مصرف

استفاده فرعی

فرآورده دارویی

آفات وامراض

 در صورت تمایل روی ادامه مطلب کلیک کنید.

 


 

مشخصات سیستماتیک

نام فارسی : اوکالیپتوس

نام علمی : Eucalyptus camadulensis Dehnh

تیره : Myrtaceae

نام فرانسه : Lafiever Arbara a

نام انگلیسی : Gumtree, Astralian fever tree , Eucalypt, Tasmanian Bluegum, Blue gum tree

آلمانی:  Fieberherilbaum, Eucalyptus

فرانسه: Eucalyptus, Gommier bleude tasmanie , Arbre a la Fierre

نام عربی : شجره الکافور ، کلمطوز ، کلیطوز

 

مقدمه

از درختان عظیم وسریع الرشد اقیانوسیه که به نقاط مختلف دنیا نیز انتشار یافته است و جنگل های وسیعی از آن در هند ومراکش ایجاد شده است.  این گیاه بومی استرالیا ست و در این قاره غذای اصلی موجود در وعده غذایی خرس های کوآلا محسوب می شود.

 نام علمی جنس آن از دو واژه یونانی eu به معنای خوب و Kalypto به معنای پنهان مشتق شده است . بیش از 500 گونه دارد.

 

تاریخچه
ساکنان اولیه استرالیا- بومیهای استرالیایی- از برگهای اکالیپتوس برای درمان جراحات و پایین آوردن تب استفاده می کردند. آنها همچنین می دانستند اگر در منطقه بیابانی استرالیا به نام "آتبک" (Outpack) با بی آبی مواجه شوند، می توانند ریشه های اکالیپتوس را، که آکنده از آب است، از زمین برای رفع تشنگی بیرون می آوردند.

 

 موطن اصلی اوکالیپتوس :

قاره استرالیا که در حدود 7 میلیون متر مربع مساحت دارد . موطن اصلی اوکالیپتوس را تشکیل می دهد و بیش از 600 واریته ی آن در جاهای مختلف شناسایی شده است . اوکالیپتوس در 95 % از جنگلهای استرالیا انتشار دارد و حدود 4/3 از کل رستنیهای آن را تشکیل می دهد . و ضمنا در قسمت اعظم مناطق غیر جنگلی این قاره نیز کشت و توسعه یافته است

پراکنش جغرافیایی در جهان :

 اوکالیپتوس در هندوستان ، مراکش ، آفریقا کاشته می شود .

انتشار اوکالیپتوس در ایران :

 درخت اوکالیپتوس که آب و هوای گرم و مرطوب را می پسندد قریب به یک قرن پیش وارد ایران شده و در نواحی شمالی و جنوبی کشت شده است . اوکالیپتوس در شمال ایران بین چالوس و نوشهر کاشته شد ولی در اثر سرمای شدید در دی ماه سال 1340 این گیاه از بین رفت . فقط چند پایه بدون هدف و برحسب تصادف در نقاط مختلف کاشته شده است . مطالعات نشان می دهد که در شمال 2 تا 3 درصد اسانس قابل استخراج است . در ایران در خوزستان ، فارس ، سراوان وجود دارد .

ارتفاعات شرقی استرالیا موجب پدید آمدن حوضه های آبخیز میان رودخانه ای می گردند که به سمت اقیانوس آرام در سمت شرقی خلیج بزرگ کارپنتاریا (Carpentaria) در شمال بخش جنوبی اقیانوس هند در جنوب و فرورفتگیهای بن بست حوضه مرکزی جریان می یابند. این ارتفاعات از نظر ایجاد مانع در مسیر عبور توده های هوا بر فراز یا داخل قاره در جهت غرب به شرق و پدید آوردن باران از اهمیت زیادی برخوردارند. قسمت اصلی نوار پیوسته جنگلهای درجه یک استرالیا در امتداد این ارتفاعات و در هر دو سمت آن می رویند. اغلب گونه های اکالیپتوس که برای سایر کشورها اهمیت دارند به صورت طبیعی در امتداد این نوار می رویند.

 

خاکهای استرالیا:

در حدود 90 در صد پوشش گیاهی استرالیا را جنس اکالیپتوس تشکیل می دهند.همان طور که در جنگل ها معمول است پدیده ریزش برگها در جنگلهای طبیعی استرالیا منجر به انباشته شدن مواد غذایی گیاهی در لایه های بالایی خاک شد.

خصوصیتی که موجب تمایز خاکهای استرالیایی از خاکهای قاره های نیمکره شمالی می شود< این است که کرم های خاکی و سایر اجزای فون خاکهای جنگلی استرالیل کندتر از کرمهای خاکی و سایر عناصر فون خاکهای جنگلی نیمکره شمالی فعالیت دارند.

لایه های زیرین خاکهای استرالیایی کمتر به صورت منظم و مداوم غنی می شوند (پدیده معدنی شدن خاکها کندتر است)

گر چه خصوصیات معینی هستند که برای بسیاری از خاکهای استرالیا و میکروفون و میکروفلور موجود در آنها مشترک می باشند< ولی تغییر و تنوع زیادی وجود دارد. گونه های مختافی از اکیالیپتوس نسبت به ترکیب عوامل مختلف خاک که در طبیعت پدید می آیند دارای سازگاری هستند.

 

چند گونه آن که در ایران کاشت شده است :

1-  گونه Eucalyptus camaldulensis و مترادف آن E.rostrata این درخت در شمال ایران در اوایل مرداد شکوفه می دهد وگلهای آن لیمویی رنگ است وبذر آن در اوایل زمستان می رسد در خوزستان کاشته می شود. از این درخت صمغی به نام کینوی استرالیا گرفته می شود. ضمنا در زراعت چوب مخصوصا در ایران مناسب است.

 

2-  گونه E.globulus labill این درخت نیز حدود 50 سال قبل به ایران وارد شد و در شمال کاشته شد. مقاومت آن به سرما کم است . رشد آن در استرالیا و تاسمانی زیاد و به 100 متر می رسد اما در ایران به علت نامساعد بودن شرایط اقلیمی زیاد بلند نمی شود از این گونه هم صمغ کینو گرفته می شود.

 

3-  Eucalyptus microtheca این گونه نیز دهها سال قبل به ایران وارد شد و در خوزستان و آبادان کاشته می شود و در مقابل شوری خاک حساسیت کمتری نسبت به سایر  گونه ها نشان می دهد.

 

4-    E . sideroxylin این گونه اخیراً نیزوارد شده و از نظر تطابق ، با شرایط اقلیمی ایران در شمال تحت بررسی است که یکی از این گونه ها اکالیپتوس لثه آبی یا درخت تب استرالیا است که شناخته ترین گونه اکالیپتوس است که مصرف پزشکی دارد . طول آن 230 پا و برگ های 12-4 اینچی سبز تند وبراق .

اگر چه اکالیپتوس بومی اقیانوسیه است و جنگل های وسیعی از آن در استرالیا و تاسمانی می روید اما به دلیل داشتن نرمش اکولوژیکی نسبتا وسیع امروزه در اکثر نقاط دنیا دیده می شود.

 

مشخصات گیاهشناسی :

گل :

گلهای اوکالیپتوس در موقعیکه هنوز شکفته نشده بصورت یک هرم است روی کناره آن 4 برجستگی وجود دارد که نماینده کاسبرگها هستند  جوانه منفرد که در گل آذین مشاهده می شود و دارای دو قسمت مجزاست که بوسیله یک خط از هم مشخص هستند.  و قسمت بالایی بنام سرپوش است که از 4 گلبرگ سخت و چوبی شده تشکیل شده که در نوک بهم پیوسته اند و معمولا بعد از باز شدن جوانه و ظاهر شدن پرچم ها می افتد و قسمت پایین تری بنام نهنج که کروی و به طول 4-2 است که قسمت میانی نهنج توخالی می باشد . که تخمدان در آن غوطه ور است و به دیواره آن تمام یا قسمتی متصل گردیده است . تخمدان ناشکوفا مخروطی با خامه ای کوتاه که در بالا پهن نشده و دارای 4 خانه و چند تخمکی است  . از نوک تخمدان خامه یا کلاله خارج می شود . دستگاه نر گیاه مرکب از پرچمهای متعدد که در قاعده بهم متصل اند و یک حلقه تشکیل می دهند . پرچمها از روی حلقه ی پرچم از بیرون می آیند که دورتادور نهنج کشیده شده اند   . بین پرچمها و نوک تخمدان دیسک گل قرار دارد که بعدا تبدیل به دیسک کپسول می شود . نوک تخمدان دارای سلولهای تغییر شکل یافته است که نوش جای را بوجود می آورند که نوش گل را ترشح می کند و در داخل تخمدان تخمکها قرار دارند و تخمکها به صورت یک کپسول چهارگوش می باشند  .

 

 گرده افشانی و لقاح :

پس از اینکه سرپوش افتاد و پرچم ها راست یا کامل شدند بساک شکفته و گرده های منتشر می شوند و عمل گرده افشانی در طول 24 ساعت کامل می شود . ولی از گونه های حداقل یک قسمتی از گرده ها در بساک های داخلی گل باقی می ماند در این حالت هنگامیکه پرچم های داخلی باز می شوند ممکن است گرده ها بر روی کلاله منتقل شوند که این امر باعث تلقیح مستقیم شود و ممکن است گرده افشانی بدون افتادن سرپوش بوسیله حشرات یا پرندگان انجام شود  .

 

جوانه :

جوانه اوکالیپتوس معمولا یک پایه و لخت یعنی فاقد پوشش فلسی هستند این جوانه ها شاخه های اصلی را تولید می کنند ولی در زیر آنها بافت مریستمی وجود دارد که در صورت از بین رفتن جوانه های لخت ، جوانه های نابجا یا فرعی ایجاد می شوند که شاخه های نابجا را بوجود می آورند 

 

 غدد چوبی :

بسیاری از گونه های اوکالیپتوس یک تورم زیرزمینی بنام لیگنوتوبر یا غدد چوبی تولید می کنند که جهت تجدید حیات و مخزن مواد غذایی است که منشأ آن از کنار سه جفت اول برگهای نونهال است . وجود غدد چوبی دارای اهمیت زیادی است مثل بعد از آتش سوزی شدید که قسمتهای هوایی درخت از بین رفته است که غدد باعث تسریع در ساختن قسمتهای هوایی می گردد .

 

 پوست :

پوست درخت نقره ای و اسفنجی است که هر سال به صورت ورقه و قطعه قطعه جدا شده ولی بعد رنگ آن زرد می شود و قسمت یقه دائمی است  پوست در نزدیک قاعده ساقه است و بندرت در بالاتر از آن وجود دارد .

 

برگ :

برگهای اوکالیپتوس واجد صفات مهمی هستند که در شناسایی گونه های آن بسیار مؤثر است . شکل برگها در مراحل مختلف زندگی درخت تغییر می کند . دو فرم خیلی مشخص آن عبارتست از : فرم جوان ( برگ اولیه ) و فرم بالغ ( برگ کامل )  . اوکالیپتوس ها در طول زندگی خود برگهایی از تیپهای مختلف تولید می کنند که هر تیپ برگ متعلق به یکی از مراحل رشد درخت است . و به این صورت است که بذر وقتی جوانه می زند ابتدا دو برگ لپه ای ایجاد می کند سپس گیاه تازه 5 تا 10 جفت برگهای کرپه تولید می کند که شبیه به برگهای اولیه هستند این برگها از نظر شکل و اندازه خیلی متفاوت می باشند . و از آنها برگهای اولیه بوجود می آیند . برگهای اولیه با برگهای کامل متفاوتند  .

گیاه پس از آن وارد مرحله ای می گردد که برگهای آن یکسری مراحل تغییر را که حد واسط بین حالت برگهای اولیه به سرعت جای خود را به برگهای کامل می دهند   .

 

برگهای اولیه :

 یکی از مشخصات اوکالیپتوس وجود برگهای اولیه در روی نهالهای جوان و همچنین در روی بعضی از شاخه های نابجا است که شکل آن با برگهای کامل متفاوت است   . بعد از مرحله کرپه برگهای اولیه تولید می شوند که معمولا تراکم و سطح اتکا بیشتری بر روی شاخه ها نشان می دهند به طوریکه شاخه های حامل این برگها با سایر شاخه ها متفاوت است . برگهای اولیه معمولا متقابل و گاهی متناوب می باشند . برگهای اولیه بدون دمبرگ و مستقیما به شاخه چسبیده اند و این برگها به حالت افقی قرار دارند و ساختمان زیر و روی آنها متفاوت است . ولی برگهای کامل ، آویزان و ساختمان دو سطح مشابه و در دو سطح دارای روزنه هستند .

 

 برگهای کامل :

برگهای اولیه جای خود را به برگهای کامل می دهند که نشانه رشد درخت است . ولی گاهی بین برگهای اولیه و کامل برگهای حد واسط بوجود می آیند که برگهای این مرحله پهن تر و خشن تر از برگهای اولیه و کامل هستند . برگهای کامل غالبا سبز و دارای دمبرگ می باشند  . این برگها مجزا ، داسی شکل ، دارای دمبرگ کوتاه ، دازای این برگها 25 سانتیمتر و پهنای آن به 5 سانتیمتر می رسد . این برگها بحالت عمودی در جهت خورشید قرار می گیرند . طرز قرار گرفتن آنها در جهت خورشید به نحوی است که دو طرف برگ از نور آفتاب استفاده می کنند این دو نوع برگ از نظر ساختمان داخلی خود نیز با یکدیگر متفاوت هستند  . در هر دو برگ ، رگبرگ میانی دارای کی دسته آوند تحتانی است که بصورت یک قوس یا نیم دایره باز درآمده است و دو دسته آوند فوقانی دارد که کوچکترین بوده و در جهت مخالف دسته های آوند را یک حلقه فیبری در میان گرفته و در پارانشیم رگبرگ ، کیسه های بزرگ شیزوژن وجود دارد . ولی ساختمان پهنک برگ در این دو نوع با یکدیگر تفاوت دارند دربرگهای شاخه های جوان ، اپیدرم صاف و بی کرک است ، استومات فقط در سطح تحتانی وجود دارد ، مزوفیل دوطرفی است ودر دو ردیف سلولهای سنگفرشی دارد و بعلاوه کیسه های مترشحه دیده می شود . اگر برگ را در مقابل نور خورشید قرار دهیم این کیسه ها دیده می شوند و در برگهای شاخه های مسن اپیدرم صاف و بدون کرک است ولی در هر دو طرف داراری روزنه های و گاهی عدسک است . مزوفیل مرکزی یا تخت مرکزی است و در محل برخورد دو اپیدرم سلولهای سنگفرشی قرار دارند در میان دو ردیف سلولهای زیر اپیدرم گاه منحصرا سلولهای دراز و در مرکز کمی پارانشیم حفره دار دیده می شود . در این برگها نیز کیسه های مترشحه وجود دارد   .

 

عمر برگ :

غالبا گونه های اوکالیپتوس همیشه سبز دارای برگهای پایا هستند و گونه های خزان کننده آنها محدود هستند که در طول تابستان برگهای خود را می ریزند . بهرحال عمر متوسط برگهای درختان همیشه سبز معمولا 18 ماه است ( بدون توجه به عوامل محیطی ) و در بعضی از گونه ها عمر برگ چند ماه و بعضی از گونه ها تا 4 سال هم می رسد که عمر برگ به دو عامل سرعت رشد و توازن بستگی دارد . تشکیل گل و میوه در این گیاه با ریزش برگهای مجاور همراه است تا به قدرت درخت لطمه وارد نشود  .

 

غدد مترشحه روغن :

یکی از مشخصات اوکالیپتوس وجود غددهای مترشحه روغن در جوانه ها ، دمبرگ ، شاخه جوان و در پوست بسیاری از گونه ها دیده می شود که این مواد سبب جلوگیری از کاهش و اتلاف آب درخت می گردد  .

 

اختصاصات تشریحی :

‌برگ ساقه های جوان از خارج به داخل

1-  بشره یا کوتیکول ضخیم که فقط در سطح تحتانی پهنک ، روزنه دارد. (در برگ گیاهان مسن که عموما ظاهری باریک ودراز دارند روزنه ها در هر دو سطح برگ دیده می شود )

2-  بافت نرده ای که منحصراً شامل دولایه آن هم در سطح فوقانی پهنک برگ است (برگ درختان مسن دارای بافت نرده ای در هر دوسطح برگ است) در این ناحیه بلورهای منشوری شکل اگزالات کلسیم دیده می شود.

3-  در زیر بافت نرده ای برگ ساقه های جوان و در فاصله بافت های نرده ای دو سطح برگ درختان مسن مزوفیل وجود دارد .

4-  در بافت های پارانشیمی ، حفره های متعددی درزیر میکروسکوپ دیده می شود که هریک از آنها یک کیسه ترشحی است .

5-  در ناحیه رگبرگ وسط برگ واقع در دو سمت فوقانی وتحتانی پهنک چند ردیف سلول کلانشیمی وسپس پارانشیم مه آدار مرکب از سلول های مدور دیده می شود. در مرکز این پارانشیم یکدسته آوند بزرگ چوب – آبکش به صورت قوسی محصور در پرسیکل فیبری وجود دارد که لایه آندودرمی آن را از خارج فرا گرفته است .

6-  در بشره برگ ساقه های مسن فرورفتگی های عدسک مانند دیده می شود که چوب پنبه ای ومدور شده اند که برگ های ساقه های جوان فاقد آن می باشند.

 

 اندامهای محافظ زیر زمینی

بسیاری از گیاهان وابسته به خانواده های گوناگون < اندامهای محافظ زیر زمینی به وجود آورده اند. این اندامها گیاهان منفرد را قادر می سازد تا به هنگام از بین رفتن بخش هوایی در اثر چریدن> آتش سوزی و سایر پیش آمد ها جست های جدید تولید کنند. بیشتر اکالیپتوس ها دارای یک اندام محافظ زیر زمینی موثری به نام غده لیگنینی (lignotuber)  هستند.

غده های لیگنینی در مرحله اولیه تولید نهالها به صورت بر جستگی هایی در داخل گوشه میان برگچه ها و گاهی میان چند جفت برگ اولیه نهال تشکیل می شوند. این برجستگیها در اطراف ساقه به هم می پیوندند و در امتدادیقه به سمت پایین تا می شود و به صورت کلی یا جزئی در داخل خاک پنهان می شوند.

آنها دارای استعداد بالقوه تولید فراوان جستهای برگ دار هنگامی که بخش موایی از بین می رود هستند.

بنابراین آنها به عنوان ساختار های ساقه ای دارای زمین گرایی (ژئوتروپیسم ) مثبت قلمداد می شوند> آنها همچنین اندامهای ذخیره کننده ای هستند که در درون خود مواد غذایی را جمع میکنند . هنگامی که قسمت هوایی نهال جوان به صورت تصادفی از بین میرود<مواد غذایی ذخیره شده در غده لیگنینی موجب تولید جست های تازه می گردد که معمولا نیرومند تر از جست های قبلی هستند. جست ها بلند تر رشد می کنند و موجب ذخیره تازه ای از مواد غذایی می شوند. پدیده نابودی بخش هوایی درخت جوان در جنگلهای بومی استرالیا و جایگزینی آن توسط جست های قوی ممکن است تا چند دهه ادامه یابد تا اینکه با بروز شانسی شاید مانند مرگ درخت مجاور < به جست های قوی برخاسته از غده لیگنینی فرصت دهد تا جایگزین آن به عنوان یک عضو بیشه زار یا جنگل گردد.

 

اکولوژی اوکالیپتوس :

گونه های مختلف اوکالیپتوس دارای نرمش اکولوژیک شایان توجهی هستند . یک نکته در مورد نرمش اکولوژیک اوکالیپتوس این است که بعضی از گونه ها که ظاهرا در یک محیط تازه حساسیت نشان داده و غالبا کشت آنها با عدم موفقیت روبرو می گردد . ممکن است با کشتهای متوالی با آن محیط سازگار گردند . مثلا گونه ی در مقابل سرما و یخبندان حساس است و چه بسا موجب خشک شدن تنه این درخت می گردد ولی جستهای تازه این درخت که پس از ، از بین رفتن تنه بوجود می آیند در چند سال اول بارور شده و به بذر می نشینند این بذرها قدرت سازش بیشتری با سرمای محیط دارند بهمین خاطر است که در کشت اوکالیپتوس مبدأ بذر اهمیت و ارزش خاصی دارد  .

تعداد زیادی از گونه ها در موطن اصلی خود در حوزه ای محدود انتشار دارد . ولی همین گونه ها در خارج از موطن خویشتن انتشار وسیعی دارند . مثل E . glo   که در استرالیا در ناحیه کم وسعت با آب و هوای خیلی ملایم انتشار دارد . در صورتیکه گونه ی فوق در کشورهایی نظیر برزیل و آراژانتین ، هندوستان ، اسپانیا ، پرتقال ، یونان و مراکش سازگاری خوبی نشان داده اند و صدها هزار هکتار از زمینهای نقاط فوق زیر کشت این گونه قرار گرفته اند . گونه E . cam      از نظر اکولوژیک شهرت بسزایی دارد ، زیرا کمتر کشوری است که از این گونه استفاده نکرده باشد

 

 در مورد نرمش اکولوژیک اوکالیپتوس ها در ایران 3 عامل زیر از سایر عوامل مهمتر هستند :

عدم مقاومت در برابر سرما و یخبندان :

درخت اوکالیپتوس در برابر سرما مقاومت ندارد و اغلب ارقام آن مدت طولانی در سرمای کمتر از صفر بمانند صدمه می بینند . به همین جهت سرما عامل محدود کننده ای در کشت اوکالیپتوس به منظور بهره برداری چوب محسوب می شود . و موجب کاهش دامنه انتشار آن در عرضهای شمالی می گردد . با این وجود ، گونه های مهمی که تاکنون مقاومت آنها در برابر سرما تا حدودی مشخص گردیده است وجود دارند . بطور کلی میزان درجه ی حرارتی که یک گونه در برابر آن مقاومت می کنند به شرایط محیط از جمله رطوبت نسبی ، جنس خاک ، شدت باد و... بستگی دارد . مقاومت اوکالیپتوس ها در برابر سرماهای دیررس فوق العاده کم است   .

مقاومت در برابر خشکی :

 گونه های اوکالیپتوس در رویشگاه خود در استرالیا در مناطق با 200 میلی متر بارندگی تا بیش از 2000 میلی متر پراکنش دارند ولی اکثر گونه های اوکالیپتوس در برابر تابستانهای خشک طولانی مقاوم هستند . و این بردباری آنها در موطن اصلی آنان است . بنابراین در انتخاب گونه ، می باید از گون هایی استفاده کرد که درمناطق خشک و نیمه خشک نظیر کشورهای مراکش ، الجزایر ، تونس ، مصر ، سودان و اردن کشت می شوند  .

- مقاومت در برابر شوری خاک :

 عامل مهم دیگری که در بسیاری از نواحی خشک ایران بازدارنده ای در کشت اوکالیپتوس دارد شوری خاک ، بالا بودن سفره ی آبی شور زیرزمینی در ناحیه بزرگی مانند خوزستان است . گونه های زیادی وجود دارد که به گرمای بیش از 50 درجه سانتیگراد مقاوم هستند ولی تعداد گونه هایی که بتوانند شوری خاک و آب را تحمل کنند بسیار محدود و انگشت شمارند . از گونه های تأیید شده در اهواز می توان گونه E . camadulensis  را نام برد    .

آزمایشات نشان می دهند که اوکالیپتوسها بتدریج نسبت به شوری یا نمک محلول در آب سازگاری پیدا می کنند بدین نحو که ابتدا مقدار کمی نمک را تحمل می کنند و در مرحله بعد با افزایش نمک تا 12 گرم نمک در لیتر در دسترس قرار گیرد نهالها به کلی از بین می روند . ضمنا هر چه مقدار نمک بیشتر باشد ، ریشه های فرعی زیادتر شده و از مقدار رشد اوکالیپتوس کاسته می شود

 

کشت و پرورش اوکالیپتوس :

کشت مستقیم :

 بذر درختان اوکالیپتوس بسیار ریز است و اگر شرایط مساعد بعد از جوانه زدن برای نونهال اوکالیپتوس موجود نباشد ، بزودی پژمرده شده و از بین می رود پس وجود خاک نرم و نسبتا مرطوب ، همراه با نور کافی ، شرایط مساعدی را برای رشد اوکالیپتوس فراهم می کنند

کارهایی که برای بذرپاشی مستقیم باید انجام شود این است که در مهرماه یا آبان ماه خاک را آماده کرد . و آنرا تا عمق چند سانتیمتر شخم می زنند . و بعد اقدام به گودال کنی و خط کشی محل می کنند به این صورت که به فاصله ی 2 متر پیکه کوبی می کنند و در ماه اسفند گودالهایی به ابعاد 10×20×30 احداث می کنند و ته گودالها را با خاکستر خرده چوب و مقداری خاک پر می کنند به این دلایل :

 که خاکستر به رشد گیاه کمک می کند و آن دارای مقداری پتاس است و باعث جذب و حفظ رطوبت می گردد و نیز درجه حرارت را کنترل می کند و از نیمه دوم فروردین بذرها را در گودالها می پاشند باید بذرپاشی بعد از باران صورت گیرد بذرها را درون گودالها می گذارند و روی آنها خاک و خاکستر می پاشند مقدار بذر برابر 600 گرم در هکتار است ومدت لازم سبز شدن بذرها معمولا 10 تا 20 روز است . در صورت فراهم بودن عوامل محیطی سبز شدن سریعتر اتفاق می افتد .

بذرها را تابستان همان سال از شاخه های درخت مادری بدست می آورند به این طریق که شاخه بذر دهنده را قطع کرده و روی پرده کرباسی پهن می کنند بعد از مدتی کپسول باز شده ، بذر خارج می شود

6-2- فاصله و تراکم کشت درختان اوکالیپتوس :

فاصله کشت و تراکم در مورد اوکالیپتوس به عوامل متعددی بستگی دارد لذا نمی توان یک فرمول را برای فاصله کشت و تراکم در همه جا تعمیم داد . این مسئله به شرایط متعددی مانند 1. خواص مورفولوژیک و بیولوژیک گونه 2. خواص فیزیکی و شیمیایی خاک 3. نوع محصول که بدست می آید و روش که اتخاذ شده بستگی دارد  .

 

کشت غیر مستقیم :

در این مورد تولید و پرورش نونهال مطرح است که در نهالستان ( سیار یا دائمی ) یا در گلدان جیفی انجام می گیرد و در خصوص نهالستان به نکات اساسی مانند انتخاب محل ، مساحت نهالستان ، تسطیح و خیابان کشی ، آبیاری ، بادشکن و سایبان و... مهم می باشند .

 

محل نهالستان :

نهالستان باید دارای خاک تهویه شده باشد و خاک آن شخم خورده باشد و زمین آن زهکشی گردد تأمین آب برای نهالستان بسیار ضروری است .

 

طرح نهالستان :

1- سایبان :

 برای سایبان از وجود پوشش پلاستیکی موجدار استفاده می شود که بصورت چادر یا پرده روی بستر کاشت قرار میدهند  . ارتفاع وسط این پوشش از سطح زمین یک متر است که در حدود 46% سایه ایجاد می کند . این پوشش باید طوری قرار بگیرد که مانع تابش مستقیم نور خورشید گردد . این پوشش سارلون نامیده می شود .

2- بستر کاشت :

 برای قرار دادن گلدانهای جیفی ، احتیاج به کاشت یکنواخت است . دیواره این بستر کاشت می تواند سیمانی باشد . عرض این بستر 120 سانتیمتر و ارتفاع آن از زمین 10 سانتیمتر و طول بستر کاشت را 9 متر می گیرند و سطح آن دارای شیب ملایم است . جهت این بستر باید شرقی غربی باشد . دیواره و کف این گونه بسترها را می توان از فیبر ساخت بطوریکه از کف زمین 30 سانتیمتر بلندتر باشد . دیواره فیبری در نقاط مرطوب ، بیماریهای قارچی را تشدید می کند ولی در نواحی خشک خطر آن کمتر است . رشد نونهال در بستر بتونی از نوع فیبری بیشتر است . در 7 بستر از این نوع میتوان 150000 نونهال در سال پرورش داد

3- آبیاری :

 آبیاری بهتر است به طریقه بارانی ، و تا چهار بار در روز صورت گیرد . در زیر پوشش پلاستیکی ، آبیاری با باران پخشکنهای متحرک صورت می گیرد . با این طریقه آبیاری سطح خاک کمتر شسته شده و خسارات وارد به نونهال به حداقل ممکن می رسد . برای سطح کاشت بهتر است دستگاههای پخش آب طوری تعبیه گردد که تمام سطح خاک را مرطوب کند . غفلت در کنترل آبیاری حتی برای یک روز موجب از بین رفتن نونهال ها خواهد شد   .

4- بستر باز کشت :

بعد از این که نونهال چهار برگه شد ، لازم است در بستر باز کشت ، کاشته شود . این بستر احتیاجی به سایبان ندارد و دیواره این بستر بهتر است از نوع سیمان ، به ابعاد 120 سانتیمتر عرض و 9 متر طول و 15 سانتیمتر ارتفاع باشد و آبیاری آن به طریقه بارانی باید صورت گیرد . برای هر بستر بازکشت ، مساحتی معادل دو برابر و نیم بستر کاشت با سایبان ، باید در نظر گرفت  .

5- دفع علفهای هرز و تنک کردن :

 در حالیکه علفهای هرز به شدت کنترل می گردند لازم است که تعداد نهالها را به یک عدد تقلیل داد و سعی کرد که با چیدن آنها در مرحله ای که نونهال دو برگه و سن آن سه تا چهار هفته می شود ، از انبوه شدن آنها جلوگیری گردد و حتی المقدور از 1 تا 2 عدد در هر گلدان بیشتر باقی نماند   .

6- انتقال نونهال :

 برای کشت نونهال ها در مزرعه ، طول آن ها نباید کمتر از 15 سانتیمتر و بیشتراز 35 سانتیمتر باشد   .

ریشه این گونه نونهال ها به اندازه کافی قدرت خواهد داشت که بتواند در داخل خاک نفوذ کرده ، از اطراف گلدان جیفی خارج گردد . گلدان باید در موقع حمل و نقل آب داده شود . در موقع انتقال ، باید گلدانهای خالی را برداشته و به جایشان گلدانهای پر بگذارند ، زیرا جای خالی گلدان ، سبب ریختن و شکستن سایر گلدانها خواهد شد . معمولا پس از 4 تا 8 هفته نونهال در بستر آزاد بوده و آماده کشت در مزرعه است ، ولی در شرایط نامساعد باید وقت بیشتری صرف کرد .در این موقع لازم است که با قطع انتهای نهال از رشد طولی آن جلوگیری کرد .

 

اهداف تولید نهال در ایران ومناطق کاشت :

با هدف تولید چوب وایجاد فضای سبز در مناطق گرمسیری ونیمه گرمسیری کشور و از برگ این گیاه به عنوان بخور استفاده می شود گرما را به خوبی تحمل می کند اما در مقابل سرما مقاومت چندانی ندارد وخشک می شود ولی با شروع فصل گرما ریشه جوش می دهد وسریعا رشد می کند این سیکل تا 5 سال ادامه می دهد و سپس قدرت ریشه جوش دادن را از دست می دهد.

 

تکثیر غیرجنسی

روش تکثیر غیر جنسی یا رویشی وسیله ای برای به دست آوردن ترکیب های ژنتیکی استثنایی است. این روش در مورد گونه هایی از اکالیپتوس به کار می رود که به آسانی از راه غیر جنسی قابل ازدیاد باشند< ولی از نظر تلاقی بین گونه ای پیوسته در فشار هستند.

تکثیر غیر جنسی اهمیت ویژه ای در توسعه و انتسار پایه های نخبه دارد .

با استفاده از این روش می توان صفات و کیفیت خاصی را که در بعضی پایه ها ایجاد شده توسعه و حفظ کرد. تکثیر غیر جنسی گونه های خالص نسبت به روش های جنسی زودتر به نتیجه رسیده و در جنگل کاریها و با هدف تولید چوب از جایگاه ویژه ای برخوردار است. موفقیت چشمگیر در تکثیر انبوه چند گونه انتخاب شده اکالیپتووس به وسیله قلمه و در منطقه Aracruz  برزیل و منطقه Pointe Noire  کنگو< موجب ظهور عصر تازه ای از اصلاح درختان در جنگل کاری های مناطق استوایی گردید.

محاسن تکثیر غیر جنسی

خصوصیت و مزیت اصلی کاشت اکالیپتوس از طریق تکثیر رویشی شامل یکنواختی- سازگاری - هزینه و تولید چوب است.

 -1تکثیر از راه قلمه

در این برنامه ها درختان بزرگ و راست قامت برجسته که بیشتر دو رگه هستند کفبر میشوند و از جست های جوان از نظر فزیولوژیکی پدیدآمده< برای تهیه قلمه های ریشه دار استفاده می شود.

 -2تکثیر از راه پیوند (شاخه)

بهترین پایه پیوندی نهالی است که از گونه مشابه پیوندک سر چشمه گرفته باشد و از نظر رشد دارای دارای بنیه قوی باشد و در صورت امکان از نقطه نظر توان بالقوه به والدین پیوندک نزدیک باشد و تهیه نهال از بذر همان گونه (پیوندک) ارجحیت دارد. پایه های پیوندی معمولا در حدود گره چهارم یا پنجم قطع می شوند تا پیوند شاخه بریده انتهایی (Top cleft graft)  فراهم شود < ولی ارتفاع پایه باید تا حدودی براساس همین مقیاس متغیر باشد تا بتوان قطر پایه و پیوندک را در پیوند با هم برابر و هماهنگ کرد.

در منطق با آب و هوای معتدل < گیاه پیوند خورده در گلخانه گرم نگه داری میشود در حالی که در مناطق گرمتر نیمه گرمسیری و گرمسیری < در نهالستان مجهز به سایبان کامل نگه داری می گردد. محل پیوند به صورت طبیعی پس از حدود دو هفته تحت تاثیر قرار می گیرد و پیوندک در حدود یک ماه پس از عمل پیوند زنی شروع به فعالیت و رشد می کند.

 -3تکثیر به روش خوابانیدن هوایی

تکثیر موفقیت آمیز به روش خوابانیدن هوایی مستلزم برداشتن قسمتی از پوست ساقه بریده مورد نظر (با مبدا بذری ) به صورت دایره ای به کار گیری پودر اکسین و پوشاندن محل پوست زخمی با پوشش تورب مرطوب یا سایر مواد مشابه که توسط صفحه پلی اتیلنی بسته بندی شده باشد. با اینکه در حدود بیش از 20 گونه اکالیپتوس با استفاده از این روش با موفقیت تکثیر شده اند ولی این روش به طور کامل قابل اعتماد نیست و انجام آن برای تاج درختان مرتفع مشکل است.

 -4ریز ازدیادی از طریق جنین زایی سوماتیک یا رویانهای پیکری در اکالیپتوس

 

جنین زایی سوماتیک فرایندی است که در طی آن سلولهای غیر جنسی یا پیکری به جنین های سوماتیک تمایز می یابند . جنین های سوماتیک از نظر ویژگی های ریختی به جنین های حاصل از تخم (زیگوت) شباهت دارد . این جنین ها دو قطبی دئدئبوده و دارای اندام های جنینی مثل ریشه چه هیپوکوتیل و لپه ها هستند. جنین های سوماتیک هیچ ارتباطی با بافت مادری ندارند. چندین اصطلاح همچون ساختارهای جنین مانند < جنین واره< جنین های نا بجا < جنین های فرعی < جنین های ثانویه < جنین های غیر جنسی و جنین های سوماتیک پیکری یا بدنی برای توصیف این فرایند استفاده شده است.

 -5کشت کالوس

باتوجه به اینکه حفظ صفات ویژه اکالیپتوس ها با استفاده از روش های معمول جنسی مشکل بود بنابراین در سال 1946 تلاش کردند که کالوس را از بافت های کامبیومی جدا نموده پس توانستند کالوس و کشت سوسپانسیون سلولی را از گیاه اکالیپتوس تولید نمایند. کالوس توده ای بی شکل از سلولهای پارانشیمی سازمان نیافته و با دیواره نازک است. تشکیل کالوس یک پاسخ حفاظتی است که در پاسخ به جراحت آغاز می شود. در کشت بافت شروع تشکیل کالوس با قرار دادن یک قطعه بافت گیاهی در محیط کشت و تحت شرایط استریل صورت می گیرد تشکیل کالوس از بافت های متفاوتی صورت می گیرد. اگر چه تقسیم سلولی در بسیاری از بافت ها به راحتی امکان پذیر است< اما هورمون های گیاهی مثل اکسین ها و سیتوکنین ها تقسیم و طویل شدن سلول را شدت می بخشند.

 

 -6تکثیر از طریق ریز ازدیادی به روش معمول

ریز ازدیادی حالت ویژه ای از کشت بافت گیاه است که با تکثیر رویشی ضد عفونی شده از گیاهان در شرایط درون شیشه ای سرو کار داشته و به چند مرحله مهم تقسیم می شود:

انتخاب گیاه پایه(stock)

آماده سازی(مرحله0)

ایجاد و استقرار یک محیط کشت ضد عفونی شده( مرحله1)

تکثیر( مرحله2)

ریشه زایی درون شیشه ایوآمادگی( مرحله3)

سازگاری بامحیط بیرونی (مرحله4)

مراحل 3و4 در بعضی گونه ها میتوانند ترکیب شود.

ریز ازدیادی در مقایسه با سایر روش های معمول تکثیر گیاهی(مانند قلمه زنی) مزایای زیادی دارد و کاربرد آن در باغبانی –کشاورزی و جنگل داری به طور متداول در جهان در حال گسترش است.

اما کاربرد گسترده اقتصادی آن هنوز به دلیل هزینه های نسبتا بالای تولیدش محدود شده که اصولا نتیجه ی هزینه های بالای نیروی انسانی –میزان کم رشد درون شیشه ای وبقای ضعیف گیاهچه ها در طی سازگاری در شرایط بیرونی است. در این روش اصطلاح گیاهچه به یک شاخه ریشه دار در کشت بافنت اشاره دارد.

 

هدف ریز ازدیادی

 به دست آوردن تعداد زیادی گیاهچه است که از نظر ژنتیکی همسان از نظر ژنتیکی یکسان و از نظر رشد طبیعی بوده و ترجیحا پتانسیل بالایی از نظر فتوسنتز یا فتواتوتروفیک(استفاده از co2 هوا به عنوان منبع کربن )را برای بقا در شرایط نامساعد بیرونی –در یک دوره زمانی کاهش یافته وبا هزینه پایین داشته باشند ایجاد سستم های خودکار برای کاهش عملیات دستی کنترل محیط کست ونیز یک سیستم کشت اصلاح شده درون شیشه ای برای افزایش  بازدهی گیاه به منظور کاهش قابل توجه در هزینه های تولید ضروری است.

اندام داروئی:

 برگهای گیاه ، اسانس ، تانن و رزین بخش داروئی آن را تشکیل می‌دهند.

 

ترکیبات شیمیایی :

اوکالیپتوس دارای مواد رزینی ، مومی ، تانن و اسانس است

که از نظر ترکیبات شیمیایی عامل مهم دارویی اوکالیپتوس اسانس آن است

 

برای تهیه ی اسانس از این گیاهان از سه روش مختلف :

 تقطیر با بخار آب ، تقطیر با آب ، تقطیر با آب و بخار آب بکار رفته شده است . بازده اسانسگیری به سه روش مذکور به ترتیب 60% ، 60% ، 22% بود ( بر اساس وزن برگ تازه گیاه ) . سپس ترکیب تشکیل دهنده ی اسانس به کمک روشهای مکمل Gc-/mc/-gc  مورد شناسایی قرار گرفتند .

 در 3 اسانس حاصل تعداد 22 ترکیب شناسایی گردید . که در میان آنها به ترتیب 1 و 8 سینئول ( اوکالیپتول ) به میزان ( 7/8% - 32/48%-6/35% ) ، پاراسیمن ( 2/3% ، 15/19% ، 3/21 % ) اسپاتولنون ( 9/7% ، 3/3% ، 7/6% ) ، گاماترپین ( 1/3% ، 15/16% ، 3/21% ) بیشترین میزان را بخود اختصاص می دادند . اسانس اوکالیپتوس مایعی بسیار سیال ، با تحرک ، بی رنگ یا زرد بسیار روشن است بوی آن با عطر مخصوص و طعم آن ابتدا خنک کننده ولی بتدریج سوزاننده می باشد 

اسانس اوکالیپتوس راست گرد و خیلی متحرک است و اثر تحرک کننده آن به علت وجود آلکالوئید ها است . علاوه بر ترکیبات بالا در اسانس موادی همچون کربورها ( پی نن ،کامفن ، فانشن ) ، الکلها ( الکل امیلیک ، اتیلیک ) ، آلدئید ها ( بوتریک ، والریک ، هگزیلیک ) در اسانس اوکالیپتوس وجود دارد

مهمترین ترکیبات اسانس این گیاه شامل

 سینئول ، الفاپینن ف آلدئیدهای فرار و سزکوئی ترپن هااست . اما ماده اصلی آن سینئول می باشد به طوریکه در طیف  Gc-mass  آن پیک مشخص مربوط به سینئول مشاهده می شود . از میان این مواد تنها سینئول ، آلدئیدهای فرار و آلفا – فلاندرن مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرند .

 

روشهای مختلف کنترل های کیفی و کمی شیمیایی :

شناسایی مقدماتی : اسانس اوکالیپتوس مایعی بی رنگ یا زرد کمرنگ است با بویی شبیه کافور ، طعمی تند و زننده و شبیه کافور و دارای ویژگی های زیر می باشد :

ضریب چرخش نوری آن : ( 10+) -0

ضریب شکست : 470/1-458/1

چگالی نسبی : 925/0-609/0

حلالیت در اتانول : محلول در 5 برابر حجم اتانول 70%

 

آزمایش خلوص :

برای انجام این آزمایش از روش کروماتوگرافی لایه نازک استفاده می شود که فاز ثابت آن سلیکاژل جی است .

تهیه نمونه مورد آزمایش ک اسانس برگهای تازه گیاه یا نمونه مورد بررسی را بوسیله تقطیر با بخار آب استخراج نموده و از آن محلول 1 درصد وزنی در تولوئن تهیه می نمایند (20) .

 

تعیین مقدار اسانس تام :

تعیین مقدار اسانس تام با استفاده از روش تقطیر با بخار آب انجام می گیرد ، برای این کار مقدار 100 گرم برگ تازه گیاه را خرد کرده و به داخل یک بالن یک لیتری منتقل کرده و مقدار 500 میلی لیتر آب به آن اضافه می نمایند . اسانسی که در یک ساعت اول حاصل می شود جهت مصارف دارویی کاربرد دارد و آنچه پس از این مدت حاصل می شود بیشتر کاربرد صنعتی ، خصوصا عطر سازی دارد ( 20) .

 

موارد مصرف اوکالیپتوس :

 استفاده از چوب :

اوکالیپتوس ، تولید کننده ی سنگین ترین و بادوام ترین چوبها می باشد . کیفیت چوب توأم با رشد سریع آن قدرت تجدید نسل و ابعاد بزرگ چوب را یکی از پر ارزشترین منابع چوب ، در بین پهن برگان قرار داده است  (8) . تنها در حدود 60 گونه تقریبا 15 % از گونه ها و واریته های اوکالیپتوس از نظر چوب صنعتی اهیمت دارند . بقیه گونه ها بعلت کوچکی یا کمبود آنها هنوز اهمیت اقتصادی پیدا نکرده اند . چوب اوکالیپتوس موارد استفاده بسیار متغییر دارد . و در ساختن ابزار و لوازم یا تأسیسات زیر مصرف می شوند . قسمتهای مختلف ساختمان سازی ، خراطی ، ابزار کشاورزی ، قسمتهایی از ماشین ، لوازم موسیقی ، وسایل ورزشی ، قایق سازی ، پرچین و...

قطع و بهره برداری اوکالیپتوس گرچه در قسمتهای مختلف استرالیا متفاوت است ولی بطور کلی طبق روش عمومی عبارتست از : قطع ، تبدیل به گرده بینه ، استخراج از جنگل ، بارگیری و حمل به کارخانه است . چوب اوکالیپتوس ، هم به صورت تخته و هم بصورت فیبر ، تخته لائی ، چوبهای فشرده و در کاغذ سازی و خمیر کاغذ و چوب برای سوخت کاربرد دارد

 

 استفاده زینتی اوکالیپتوس :

مزیت درختان اوکالیپتوس بعنوان زینت ، بعلت دارا بودن دو خصوصیت است :

1- هرس و قطع شاخه و برگهای این درختان به منظور دادن شکل مورد نیاز به آن بسیار آسان و ساده ات ( می توان درختان بزرگ را با هرسهای متوالی کوتاه نگهداشت ) و از آنها به عنوان دیواره های همیشه سبز در باغات ، یا بصورت درختچه های کوتاه نگهداری کرد .

این درختان با شاخه های تازه خود که از جوانه خفته تنه بیرون می آیند بهترین درختان یا درختچه ها را به عنوان سایبان ، بادشکن ایجاد خواهد کرد که از شاخه های آن بعدا می توان تیرکهای کوچک جهت سوخت و چوب معدن و از شاخه و برگ آن بعنوان استخراج روغن های فرار استفاده کرد .

2- علاوه بر شکل زیبای خود درخت بعلت داشتن موارد استفاده زیاد از قبیل : منبع سوخت ، تانن پوست ، موارد دارویی ، روغن های مختلف و ... این درخت مورد توجه است و نیز عمل بادشکن را انجام می دهد .

 

 نقش اوکالیپتوس در تولید عسل :

ارتباط کامل و اساسی بین گیاهان و زنبور عسل وجود دارد . در واقع ذخیره غذایی برای زنبور عسل منحصرا بوسیله ی اندامهای گل تأمین می شود . گرده بخصوص تنها منبع پروتئین برای زنبور عسل است و برای تغذیه لاروهای زنبور عسل ضروری است . در حالیکه ترشحات نوش گل تنها منبع کربوهیدراتها و غذای اصلی زنبور های بالغ است . گذشته از اهمیت زنبور عسل در تلقیح گلها ، بواسطه تولید عسل و موم از نظر اقتصادی نیز از ارزش فوق العاده ای دارند . در استرالیا اوکالیپتوس برای زنبور عسل منبع بزرگ تولید نوش و گرده است . و عسل تولید شده از اوکالیپتوس از لحاظ مرغوبیت در شمار عسلهای درجه یک محسوب می گردند

 

 

نقش اوکالیپتوس در تولید روغنهای فرار و کاربرد آنها :

روغن های فرار که از طریق تقطیر گیاهان بدست می آیند در برگ ، شاخه ، میوه ، پوست و چوب درختان وجود دارند . اوکالیپتوس ها در بسیاری از اندامهای خود دارای روغن های فراری هستند بخصوص در برگهایشان  .

روغن فرار اوکالیپتوس به سه گروه اساسی ، دارویی ، صنعتی و معطر تقسیم می شوند . از نظر دارویی : روغن هایی که حاوی 75% تا 90 % از ماده درمانی سینئول باشند اهمیت دارند ولی غالبا گونه های اوکالیپتوس ، حاوی روغنی هستند که کمتر اوکالیپتوس ز70% سینئول است که در این مورد می توان بوسیله ی تقطیر مجدد سینئول را به بیش از 70% رساند

از نظر صنعتی :

 مهمترین مصرف روغن های صنعتی برای ضدعفونی کردن و از بین بردن بوی بد است . در این مورد پی پریتون منشأ مهمی محسوب می شود زیرا از آن تیمول و مانتول تهیه می گردد

 

از نظر معطر :

علیرغم تنوع ترکیبات شیمیایی روغنهای فرار حاصل از اوکالیپتوس ، تعداد کمی از اوکالیپتوس  ها روغنهای محتوی مواد معطر تولید می کنند که این روغن های معطر در زمینه عطرسازی کاربرد دارد

استفاده فرعی از اکالیپتوس:

 

 الف) تولید کاغذ : کشور ما ایران به علت مصرف بالا و روز افزون کاغذ وضایعات این حوزه که به صورت زباله سوزانده میشود . در استفاده از چوب جنگل ها نیاز روز افزونی دارد. که این خود باعث رو آوردن به گونه های عظیم الجثه و سریع الرشد میگردد.در کشورهای مختلف جهت تولید کاغذ از گونه های متفاوت در این زمینه استفاده میگردد در کشور اندونزی از آاسیا ودر دیگر نقاط دنیا از جمله چین از باگاس و ساقه برنج کاغذ تولید میگردد. در کشور برزیل نیز از اکالیپتوس استفاده میگردد. که کیفیت کاغذ تولیدی خوب ارزیابی می شود. گفتنی است که کشور برزیل در این زمینه توانسته صادرات هم انجام دهد که این مهم را باید مرهون این گیاه وجنگلکاریهای وسیع آن دانست(چنانچه در بخش کشت بافت نیز توضیح داده شد). لازم بذکر است که در برزیل چندین میلیون هکتار جهت کاشت این گونه بمنظور تولیدات مختلف این گیاه وبه طور اخص چوب دهی سریع و سپس استفاده در صنایع کاغذ سازی و کارخانجات وابسته به آن در نظر گرفته شده است.متاسفانه در ایران طرحی در این زمینه وکارخانجات عمل آوری وابسته در نظر گرفته نشده است .هم اکنون سالیانه در حدود نیم میلیارد دلار صرف واردات کاغذ وخمیر آن فقط برای تولید کتاب و روزنامه در کشور میگردد.طرحهای مختلف تولید چوب میتواند اشتغال زا وموجب صرفه جویی ارزی گردد.

ب)تولید الکل وسوخت:

دو کشوری که تحقیقات خوبی در زمینه بیوالکل انجام داده اند برزیل و روسیه می باشند . در برزیل اتانول را از نیشکرو در روسیه متانول را از اکالیپتوس بدست آورده اند . الکل همچنین می تواند از طریق سنتز از مواد اولیه ای همچون اتن یا استن با کربید کلسیم و از زغال سنگ ودیگر منابع بدست آید. نگاهی به انواع الکل و سایر ترکیبات جایگزین سوخت های فسیلی : استفاده از الکل بعنوان سوخت موتورهای درون سوز به تنهایی یا بصورت ترکیب با دیگر سوختها بیشترین توجه را در سالهای اخیر به خودجلب نموده است .دلیل این فواید زیست محیطی و اقتصادی دراز مدت آنست که نسبت به سوختهای فسیلی دارد . متانول و اتانول برای این منظور مناسبند در حالیکه هر دو این الکلها می توانند از نفت خام یا گاز طبیعی هم بدست آیند اتانول اهمیت بیشتری دارد چرا که بعنوان تک منبع تجدید پذیر از مواد زاید و مواد آلی همچون دانه های گیاهی و چغندرقند و چوب بدست آید . سوختهای الکلی : پیشنهاد استفاده از الکل جهت استفاده در حمل و نقل بخصوص جایگزینی آن با بنزین و گازوئیل مطرح شده درحال حاضر استفاده از آن و با استفاده از ترکیب با ئیدروژن می باشد. سوختهای الکلی میتوانند از محصولات مختلفی تولید شوند نظیر : 1- چغندر قند 4- اکالیپتوس 2- سیب زمینی 5- نیشکر 3- آفتابگردان 6- جو دو کشوری که تحقیقات خوبی در زمینه بیو الکل نموده اند برزیل وروسیه میباشد در برزیل اتانول از نیشکر و در روسیه متانول از اکالیپتوس بدست می آید. الکل میتواند از طریق منابع دیگر مثل زغال سنگ هم بدست آید . سوخت الکلی که از منابع کشاورزی بدست می آید نیازمند مقادیر زیادی از زمینهای قابل کشت با حاصلخیزی و تامین آب مناسب می باشد و این مورد یعنی تهیه مستقیم از محصولات کشاورزی و جنگلی میتواند بعنوان گزینه مناسب تامین سوخت الکلی برای کشورهای مختلف صنعتی و غیر صنعتی مطرح گردد. در کشور آلمان بطور مثال بیشترین سوخت مصرفی الکل است اما با استفاده از چوب سوخت مصرفی الکل است اما با استفاده از چوب و مواد معدنی ومواد دورریختنی کشاورزی و دامپروری نیازی به زیر کشت بردن زمین اضافی نیست. در مورد مواد جنگلی هم میتوانیم از خورده تفاله های چوب اکالیپتوس استفاده شده در صنایع کاغذ سازی (تولید خمیر) و صنایع دیگر استفاده برد.

 

 ب-1) اتانول: اتانول میتواند از مواد دور ریختنی گندم و خاک اره و چوب و مواد زاید دامداری مواد زاید نفتی استحصال گردد.حتی در صنعت ذکر شده که اتانول حاصل از چوب اکالیپتوس بحدی شفاف وروشن وخالص میباشد که بنام تجاری مهتاب معروف گردیده است . اتانول قابل اشتعال است واز سوختهای دیگر بهتر میسوزد و سوختن آن کامل است یعنی از آن فقط دی اکسید کربن و آب تولید میشود. عدد اکتال اتانول هم بسیار بالاست واز سوختهای دیگر و معمولی بسیار بالاتر است.در برزیل وایالات متحده آمریکا وروسیه استفاده ازاتانول تولیدی از ساقه نیشکرو چوب اکالیپتوس وسایر دانه ها بعنوان سوخت خودرو توسط دولتی حمایت می شود. ودر برخی از ایالات کاملا به جای بنزین جایگزین شده است. در ایران هم در نیشکر و صنایع جانبی یکی از کارخانه های در نظر گرفته شده کارخانه تولید الکل است.اما متاسفانه هنوزکارخانه ای جهت تولید اتانول از چوب در نظر گرفته نشده است.

 

 ب-2) متانول: متانول ترکیب دیگری است که ازچوب اکالیپتوس تولید میگردد. متانول نیز بعنوان سوخت درنظر گرفته میشود.بخصوص با ترکیب با بنزین که باعث بهسوزی بنزین میشود . البته گفتنی است که متانول کمتر از اتانول مورد توجه بوده است به دو دلیل اول اینکه باید به عنوان مکمل استفاده شود ومصرف آن به تنهایی ممکن نیست. دوم اینکه متانول مشکلات بیشتری دارد وبطور کامل نمیسوزد. مضافا اینکه برخلاف اتانول متانول یک ماده سمی است.

 

ج)تولیدات دارویی:

 اسم عربی اکالیپتوس درخت کافور میباشد همه اجزای آن شامل جوهری است مایع و زرد رنگ با بوی شبیه کافور که در 170 درجه به جوش می آید این عصاره در درمان بیماری قند زکام شستشوی زخمهای چرکین و اسها لهای مزمن کاربرد دارد ( اکالیپتوس حاوی مواد رزینی و صنعتی آلوئیک والریک بوتیریک پینوکارول اودسمول الکل اتیلیک می باشد. ) برگ اکالیپتوس به درمان برونشیت های ساده سل ریوی و آسم کمک میکند وتب بر و ضدعفونی کننده ا ست. از این گیاه بعنوان معرق در بیماری پوستی و جلوگیری کننده از خونریزی استفاده میکنند. اکالیپتوس تقویت کننده اعصاب ضد تشنج وبرطرف کننده سرگیجه و اسهالهای مقاوم است . جویدن برگ آن به رفع درد لثه کمک میکند و جوشانده این گیاه به عنوان لوسیون نقش موثری در بهبود زخمها دارد . لازم به ذکر است مصرف بی رویه اسانس آن موجب ورم معده سردرد تشنج کاهش فشار خون و ورم کلیه میشود. بخور آن بعنوان ضد عفونی هوا درمان سرما خوردگی و مشکلات تنفسی مورد استفاده میباشد . همچنین ضد رشد لارو آنوفل ( ناقل مالاریا) میباشد. درهند از جوشانده آن برای فراری دادن حشرات از آن استفاده میشود. همچنین پودر برگ خشکیده گیاه بهمراه روغن زیتون عامل بسیار موثری برای کم کردن دردهای مفصلی موضعی و درمان رماتیسم میباشد. ریشه آن مسهل است در چین و ژاپن اسانس برگ اکالیپتوس بعنوان تب بر از بین برنده کرم های دستگاه گوارش و آنتی بیوتیک مصرف میشود و برای درمان آنفولانزا استفاده میگردد.

 

 د) کاربرد بعنوان گیاه زینتی در پارکها :

نظر به سطح سایه انداز زیاد این گیاه و اینکه بعد از چند سال نیاز به آبیاری ندارد و زیبایی درختان بالغ وداشتن گلهای زیبا و معطر(تصاویر1تا3و13و14) برگ ریزی نسبتا کم همیشه سبز بودن گیاه از آن به عنوان گیاه زینتی در پارکها و معابر عمومی بخصوص در خطه جنوب استفاده میگردد.

 

 ه) تثبیت شن وخاک :

 سال گذشته (نیمه دوم سال 1385) مهندس بهزاد فتاحی دانشجوی ایرانی دوره دکترای راه وساختمان دانشگاه wollongong استرالیا موفق به دریافت جایزه نخست موسسه مهندسان جوان ژئو تکنیک استرالیا گردید. جامعه ژئو تکنیک استرالیا از معتبرترین مراجع ژیو تکنیک در دنیا میباشد. مهندس فتاحی کار تحقیقاتی خود را در زمینه بهسازی خاکهای سست به روش مهندسی زیستی با بهره گیری از تئوری های خاکهای غیر اشباع ارائه کرد. این موسسه اجرای طرح وی را برای کمک به توسعه و ارتقای سطح کیفی خطوط ریلی استرالیا که مشکلات عدیده ای بخاطر حرکت خاک و سست شدن آن و ایجاد فرسایش داشته اند ضروری اعلام کرد . تلاش مهندس فتاحی در قالب مدلسازی تاثیر ریشه های درختان مخصوصا اکالیپتوس بر استحکام خطوط ریلی در خاکهای ضعیف ومتوسط (نسبت به فرسایش بادی وآبی) وضرورت درختکاری در حاشیه ریلهای راه آهن میباشد. شبکه ریلی استرالیا یکی از بزرگترین وپیچیده ترین شبکه های ریلی جهان به شمار میرود که تمامی ایالات ومناطق این کشور پهناور بهم متصل و پوشش میدهد. این مدل که با استفاده از علوم وابسته به گیاهشناسی وتثبیت شن وفرسایش با علوم ومهندسی راه وساختمان طراحی شده قابل بکارگیری در کلیه تاسیسات مهندسی نیز میباشد

 

خلاصه طرح وی حاکی از این است: گیاهان وریشه های آن در استحکام خاک خطوط ریلی که از آنجا می گذرد ارتباط مستقیم دارند.تاثیر منطقه ای یک درخت اکالیپتوس در روی زمین چندین برابر اندازه آن است یعنی اینکه طبق نظریه و بررسی مهندس فتاحی مدلهای رایانه ای نشان میدهد که تاثیر منطقه تثبیتی یک درخت اکالیپتوس میتواند تا بیست متری فاصله ریشه های خود ایجاد ثبات نماید. و این بدان معنا است که کاشت این درخت در 15الی 20 متری خطوط ریلی میتواند نقش جدی در استحکام خاک داشته باشد.ودر نتیجه میتوان از میلیادها دلار در خصوص زیر سازی واستحکام بخشی خطوط ریلی صرفه جویی کرد. مساحتی که در اثر کاشت یک اکالیپتوس تثبیت میشود (ارتفاع متوسط آنرا بیست متر در نظر میگیریم) حدود 400متر مربع میباشد که مساحت قابل توجهی است.و میتوان یک هکتار را با 25 درخت پوشش داد. و) خشکاندن باتلاقها: چون اوکالیپتوس در ابتدای دوره رشد خود نیاز آبی زیادی دارد. میتواند در اراضی مرطوب رشد سریعی کند.به همین جهت در بعضی از کشورهای آفریقایی از آن برای خشکاندن باتلاقها ومبارزه با مالاریا استفاده نموده اند.

 زمان برداشت: دوره برداشت اکالیپتوس به نوع گونه کیفیت رویشگاه و تراکم جنگل و نوع محصول قابل مصرف در بازار بستگی دارد. بهترین فصل محصول برداری برگها در مرداد ومهر ماه میباشد. نتیجه گیری از بیان موارد فوق چنین نتیجه می گیریم، با توجه به مقاومت اکالیپتوس به عوامل بازدارنده محیطی (غیر از سرمای زیاد) و بیماری که شرح هر یک به تفکیک از نظر گذشت. انتخاب آن به عنوان گونه ای مناسب جهت کاشت در عرصه جهت تثبیت شنزیبایی محیط جنگلکاری و غیره انتخابی صحیح می باشد همچنین می توان نسبت به بکارگیری این گیاه در صنایع جانبی (چنانچه ذکر شد) و بوجود آوردن کشت زارهای و سیعی از این گونه به عنوان یک طرح مناسب جهت اشتغالزایی و سایر بهره برداری های اقتصادی در شرایط امروزه کشور نگریست در شرایط امروز جهانی که تولید انرژی و سوخت یک مسأله بسیار مهم می باشد کاشت رقم های مختلف این گیاه می تواند به تولید سوختی پاک و عاری از آلودگی محیط زیست کمک فراوانی کند، فرآورده های دارویی این گیاه و گونه های مشابه می تواند ما را از واردات دارو به کشورمان بی نیاز کرده و زمینه فعالیت هزاران فرد را در زمینه های مختلف ایجاد نماید، خوشبختانه به دلیل سازگاری این گیاه با شرایط طبیعی جنوب ایران زمینه برای کار بر روی این گونه و ادامه تحقیقات و عملی نمودن طرحهای مختلف در این رابطه وجود دارد، تولید و کاشت و بهره برداری از اکالیپتوس اگر تنها بتواند کمی از فشار بر جنگلهای طبیعی کشور عزیزمان را کم کند رسالتی بزرگ را به انجام رسانده.

 

موارد استعمال

  • اکالیپتوس اثر خلط‌آور، ضد عفونی‌کننده و ضد اسپاسم داشته در تسکین علائم سرماخوردگی مؤثر است.
  •  این گیاه برای درمان التهاب غشای مخاطی و بخور آن بعنوان ضد عفونی‌کنندۀ مجاری تنفسی کاربرد دارد . بخور دادن با اکالیپتوس یک درمان مؤثر طبیعی برای سرماخوردگی است، زیرا نه‌تنها احتقان‌ بینی را برطرف می‌کند، بلکه تکثیر ویروس‌های سرماخوردگی را هم مهار می‌کند.
  • از مادۀ مؤثر آن در پمادهای ضد تحریک و خمیردندان‌ها استفاده می‌شود.
  •  بعنوان حشره‌کش و دورکنندۀ خشرات نیز به کار می‌رود.
  •  همچنین بصورت پماد و مخلوط با روغن‌های پایه در تخفیف التهاب و تسکین دردهای عضلانی از طریق موضعی مصرف می‌شود
  • . در مقادیر کم بعنوان طعم‌دهنده در محصولات غذائی کاربرد دارد.
  • در صورت آلوده شدن لباس یا پوست با قیر، استفاده از روغن اکالیپتوس یک راه مؤثر و بی‌ضرر برای زدودن قیر است.
  •  وجود دو خاصیت توأم قابض و ضد میکروبی که اکالیپتوس دارد باعث گردیده در بیماریهای مختلف مجاری ادرار، بیماریهای منشأ نزله و وجود میکروب در مجرای بول، کلی‌باسیلوز و در دستگاه تناسلی زن به منظور رفع ترشحات مهبلی و غیره از آن استفاده بعمل آید.
  • از اسانس اکالیپتوس جهت از بین بردن طفیلی‌ها مانند شپش بدن و البسه می‌توان استفاده بعمل آورد.
  •  همچنین به عنوان ضد عفونی کننده در موارد عفونت های مجاری تنفسی و برخی بیماری های پوستی توصیه می شود .
  •  اگر به صورت مساوی با روغن زیتون مخلوط شود مرهم قرمز کننده پوست به دست می آید که آن را برای تسکین روماتیسم بر روی موضع می مالند .
  •  از این مخلوط برای بهبود سوختگی نیز استفاده می شود .
  •  در کشورهای شرقی از اسانس اوکالیپتوس به عنوان تب بر ، کرم کش ، آنتی بیوتیک و معالج آنفولانزا تجویز می شود .
  • اوکالیپتول موجود در اسانس برگ ، سبب تسهیل خروج اخلاط سینه و قطع سرفه شده و قند را در ادار مبتلایان ب بیماری قند کم کرده و به علت قابض بودن برای جلوگیری از خونریزی  و اسهال بکار می رود  .
  •  از این اسانس در شست وشوی زخمها و حفره های چرکین مانند گوش و نظایر آن استفاده می شود  .
  • از اوکالیپتوس ، صمغی به نام صمغ کینو استخراج شده که قابض و بند آورنده خونریزی است و به خصوص در دندانپزشکی به مقدار 1-4 گرم استفاده می شود  .
  • در استعمال خارجی ، روغن برگ برای درمان بریدگی ها و عفونت های پوستی ، توصیه می شود .
  •  استنشاق آن موجب باز شدن مجاری بینی شده و غرغره آن برای زخم گلو مفید است   .
  • از درخت رزینی به بیرون تراوش می شود که دارای تانن بوده و قابض فوق العاده مقوی است . و از آن برای درمان اسهال و ورم مثانه به کار می رود .
  • از جوشانده برگهای آن به عنوان حشره کش و گریزاندن و پراکنده کردن حشرات و پشه استفاده می شود .
  • ریشه آن مسهل است .
  • این درخت به دستگاه تهویه تشبیه شده چرا که منجر به فرار پشه‌ها و معطر کردن فضا می‌شود.
  • یکی از مهمترین کاربردهای این گیاه در تولید عسل و ایجاد فضای سبز در حاشیه خیابانهاست.
  • درخت آن در منزل همانند یک دستگاه تهویه کننده است.
  • درخت اکالیپتوس سبب پاکسازی خاک از مواد شیمیایی ناشی از آبیاری پساب‌ها می‌شود. این درخت به صورت زه‌کش عمل می‌کند و چون شدت مکندگی آن زیاد است، آلودگی را از خاک گرفته و به داخل آوندهای خود ذخیره می‌کند.

 

اشکال مصرف اوکالیپتوس در درمان :

مصرف دارویی آن به شکل مختلف جوشانده ، دم کرده ، شربت که از برگهای آن تهیه می شود . گرد برگ آن و رد آخر به شکل کپسول است

  1. دم کرده : برای دم کرده ی آن 40-20 گرم برگ اوکالیپتوس در یک لیتر آب جوش کرده و پس از صاف کردن روزانه 5-4 فنجان مصرف می شود.
  2. در استعمال خارجی : از دم کرده برگ در 1000 گرم آب جوش بصورت بخور و یا از مایع آن برای شست  و شوی و پانسمان زخم استفاده مس شود. جویدن برگ اوکالیپتوس برای رفع درد لثه و دندان بکار می رود . از دم کرده ی آن برای شست و شوی مجاری دستگاه تناسلی و مجاری ادرار استفاده می شود .
  3. بخور : از تعدادی از گیاهان مانند برگ اوکالیپتوس ، برگ مورد ، برگ آویشن ، برگ مرزنجوش در تهیه بخور اوکالیپتوس استفاده می شود که یک قاشق مرباخوری از بخور اوکالیپتوس را در نیم لیتر آب داغ ریخته و با چشمان بسته به مدت 10 دقیقه استفاده می کنیم  .
  4. در مورد زخم ها و بریدگی ها پس از تمیز کردن محل بریدگی ها با آب و صابون یک یا دو قطره اسانس و روغن اوکالیپتوس را در محل بریدگیها بریزید و بمالید  .
  5. برای تهیه حمام اوکالیپتوس مشتی برگ اوکالیپتوس را در پارچه ای ریخته و درون وان پر از آب جوش بیندازید و با آن حمام کنید  .
  6. به عنوان ضد زکام 4-2 گرم برگ را در 100 گرم آب جوشانده وروزانه 1 میلی لیتر آن را می خورند.

 .7روغن با مصرف موضعی : برای مفاصل متورم ، 30 mlit روغن اکالیپتوس را به 500mlit آب ولرم مخلوط می کنند و برای ماساژ استفاده می کنند.

 .8استعمال موضعی : 1 تا 5/0 mlitl روغن را به نصف لیوان روغن مایع کنجد یا زیتون اضافه می کنند.

 .9مصرف استنشاقی : 5 تا 10 قطره ازروغن را به 2 لیوان آب جوش اضافه کرده وبخارات آن را استنشاق می کنند چشم ها باید کاملا بسته باشد.

 .10برای بخور از اسانس اکالیپتوس ، آویشن نعنا ورازیانه هرکدام 1 درصد ونعنا 4 درصد استفاده می شود روزانه چند بار و هر بار یک قاشق سوپخوری از محلول را در یک ظرف مناسب آب داغ ریخته وبه مدت 10-5 min بخور می دهند که برای آسم وسیاه سرفه مفید است .(آب نباید جوش باشد)

 .11چای وعصاره این گیاه : برگ خیس خورده در محلول الکل که دارای مواد فعال است تهیه می شود. مواد فعال آن ترکیبات فعال تانن وفلاونید نامیده می شوند.

 .12در متدمالین در درمان تب های دانه ای مخصوصا سرخک ومخملک که در آن ضمن درمان از آلودگی محیط اطراف بیمار جلوگیری به عمل می آید که نیاز به جدا کردن اتاق بیمار نیست به این صورت است : حلق ولوزه های بیمار را با روغن فنیکه 2 درصد ضدعفونی می کنند وروغن دارای کمی اسانس اوکالیپتوس خالص را به بدن بیمار می مالیند وسر بیمار را در مرحله عطسه وسرفه کردن با پارچه مخصوص (حلقه دار) می پوشانند تا ترشحات آلوده درفضا پخش نشود. پوشش مذکور را گاه به گاه با مختصری اسانس اوکالیپتوس آغشته می سازند.

 .13در دامپزشکی به صورت استنشاق و به عنوان خلط آور وهمچنین پانسمان زخم وجراحات مورد استفاده قرار می گیرد.

 .14همچنین برای ضدعفونی اماکن دام : از عصاره برگ گردو – اکالیپتوس ، چوپ کاسیا ، گل پیرتر و آب جوش استفاده می شود.

 

موارد احتیاط:

مصرف خوراکی روغن اکالیپتوس غلیظ بعلت اسانس‌های موجود در آن باعث مرگ می‌شود و در درمان بیماران مبتلا به قند خون، ایجاد اختلال می‌کند.

تماس با مواد حاصل از گیاه و حتی تماس با قسمتهای مختلف گیاه نظیر شاخ و برگ آن در افراد حساس کهیر ایجاد می‌کند. محلولهای روغنی آن نباید در فرآورده‌های بینی به کار روند، زیرا حرکات مژکها را مهار کرده و پنومونی چرب ایجاد می‌کند . اسانس مورد استفاده در فرآورده‌های داروئی باید عاری از آلدئیدهای فرار و فلاندرن باشد .

مصرف بی رویه و زیاد اوکالیپتوس باعث ایجاد ورم معده ، سردرد ، تشنج ، ورم کلیه ، پیدایش خون در ادرار ، ضعیف شدن رفلکس ها و حرکات تنفسی ، پایین آمدن فشار خون و درجه حرارت بدن می شود و مصرف زیاد آن باعث فلج دستگاه تنفسی ، خفگی و مرگ می شود . لذا باید در اندازه های مجاز مصرف شود .

اوکالیپتوس به کودکان زیر 2 سال نباید داده شود و در مورد کودکان بزرگتر و اشخاص مسن تر از 65 سال با دم کرده رقیق ، مصرف آن را شروع و بتدریج غلظت دم کرده را تا حد مجاز رسانند  .

 

موارد استعمال در پزشکی گذشته:

در طب گذشتۀ ایران، هیچگونه اشاره‌ای به موارد مصرف اکالیپتوس نشده است.

 

آثار فارماکولوژیکی:

 آثار درمانی اکالیپتوس و فرآورده‌هائی که از آن تهیه می‌شود خصوصاً در رفع لارنژیت و التهاب حلق به علت وجود سینئول است. این ماده یک خلط‌آور است که اثر میکروب‌کشی دارد. هیدروسیانیک اسید که حتی در مقادیر اندک نیز سمیت بالائی دارد، یکی از اجزای این گیاه است که ممکن است بتواند مسمومیت ناشی از مصرف زیاد این گیاه را توجیه کند . سینئول با افزایش تخریب چربی بافت، خصوصاً ساختمان لایۀ شاخی، موجب افزایش نفوذ آن به بافت‌ها می‌شود .

به واسطۀ حضور اکالیپتول اثر ضد باکتری، ضد التهابی، خلط‌آوری و به واسطۀ کوئرستین و هایپروزید اثر ضد ویروس به خصوص تیپ A آنفلونزا دارد .

 

فرآورده های دارویی موجود در بازار :

مصرف دارویی آن به اشکال مختلف جوشانده ، دم کرده ، شربت که از برگ های آن تهیه می شود . گرد برگ به شکل کپسول واسپری وقطره های ضد سرفه وجود دارد.

 

1- افشرده اوکالیپتوس

 

دسته دارویی: بخور

 

فرمول ترکیبی:

این فرآورده شامل اسانس گیاه اوکالیپتوس با نام علمی Eucalyptus globulus از خانواده مورد (Myrtaceae) است. از اجزای اصلی اسانس اوکالیپتوس 1,8 Cineol می‌باشد که بعنوان رقیق‌کننده ترشحات دستگاه تنفسی و خلط‌آور مطرح است.

موارد مصرف :

بخور اکالیپتوس برای کمک به برطرف شدن نشانه‌های سرماخوردگی و انفلوانزا مانند احتقان بینی به کار می‌رود .

 

مقادیر و نحوه مصرف :

4 قطره از محلول را در 100 میلی‌لیتر آب جوشیده یا دستگاه بخور ریخته و با تنفس‌های عمیق بخور دهید. این عمل تا 4 بار در روز قابل تکرار است . بهتر است در طی مدت بخور دادن چشم‌ها بسته باشند .

 

عوارض جانبی :

مصرف بیش از حد بخور اوکالیپتوس موجب تحریک و التهاب مخاطی و تشدید سرفه می‌شود .

 

احتیاطات و هشدارها :

الف) در صورت وجود سرفه، این فرآورده را زیر نظر پزشک به کار برید ب) در صورت تشدید سرفه یا عدم تسکین آن ، مصرف بخور را متوقف و به پزشک مراجعه نمایید .

نحوه نگهداری :

بین 30-15 درجه سانتیگراد نگهداری و بلافاصله پس از مصرف درب شیشه را محکم ببندید .

محلول از نور محافظت شود. همانند سایر داروها از دسترس اطفال دور نگهدارید .

بسته بندی :  شیشه‌های ml15 دارای قطره‌چکان

 

 -2بخور اکالیپتوس دینه
DINEH EUCALYPTUS INHALER

اشکال دارویی:
محلول در شیشه های 60 میلی لیتری

موارد مصرف:
این فرآورده برای برطرف نمودن نشانه های سرماخودرگی، سرف و احتقاق بینی بکار می رود.

اجزاء فرآورده:
بخور اکالیپتوس از اجزاء زیر تشکیل شده است:
اسانس اکالیپتوس %0/1 Eucalyptus sp.
 اسانس آویشن %0/1 Thymus sp.
اسانس رازیانه %0/1 Foeniculum vulgare
اسانس نعناع %0/4 Mentha piperita
تنتور اکالیپتوس تا %100 Eucalyptus sp.

مواد مؤثره:
روغن های فرار نظیر سینئول (اکالیپتول)، منتول، تیمول و فلاونویید کورستین.


آثار فارموکولوژیک و مکانیسم اثر:
اسانسهای موجود در این فرآورده دارای اثرات ضد التهاب، خلط آور و ضد عفونی کننده
می باشند. به نظر می رسد اثرات ضد میکروبی اکالیپتول روی باکتریهای گرم مثبت بیشتر بوده بخصوص باسیلوس ساب تیلیس و میکروکوکوس گلوتامیوس به آن حساستر می باشند. آزمایشات Invitro نشان داده است که کورستین و هایپروزید موجود در اکالیپتوس اثرات ضد ویروس آنفلوانزا تیپ A دارند.

موارد منع مصرف:
این فرآورده در بمیاران مبتلا به تب بالا، سرفه های مداوم و خون ریزی دستگاه تنفس ممنوعیت مصرف دارد.

عوارض جانبی:
تیمول موجود در این فرآورده ممکن است باعث تحریک غشا مخاطی گردد.

نکات قابل توصیه:
- این دارو باید به صورت بخور مصرف شود و از خوردن آن اکیداً خودداری گردد.
- در خلال بخور دادن چشمها باید بسته باشند.
- سرفه های مداوم ممکن است نشانگر یک بیماری جدی باشد در صورت تداوم نشانه های بیماری مصرف دارو را قطع و به پزشک مراجعه نمایند.

مقدار مصرف:
روزانه چند بار، هر بار یک قاشق سوپخوری از محلول را در یک ظرف مناسب آب داغ (در حال جوشیدن نباشد) ریخته و به مدت 5-10 دقیقه، در حالی که چشمها بسته است، بخور داده شود.

 

3- آوی پکت AVIPECT

 

اشکال دارویی :
قطره 30 میلی لیتری

موارد مصرف :
قطره آوی پکت به عنوان ضد سرفه و خلط آور به کار می رود

اجزاء فرآورده :
قطره آوی پکت از عصاره هیدر و الکلی گیاهان زیر تهیه شده است
1-سرشاخه آویشن 50% Thymus Kotschyanus
-2برگ اکالیپتوس 30% Eucalyptus globolus
3-دانه رازیانه 20% Foenivulum vulgare

مواد موثره :
فلانوییدها روغن های فرار نظیر تیمول ، اکالیپتول ،‌کارواکرول ،‌آنتون و فنکون

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :
مکانیسم اثر این فرآورده شناخته نشده است مطالعات نشان داده است که اثرات خلط آور و ضد سرفه آویشن مربوط به فلانوییدها و روغن های فرار (تیمول و کارواکرول) آن می باشد . همچنین برای روغن ها فرار اکالیپوس نیز اثرات خلط آور و ضد سرفه گزارش شده است .

مقدارمصرف :
بزرگسالان 20-30 قطره 4-3 بار در روز با کمی آب قند میل نمائید.

 

عوارض جانبی :
تیمول موجود در این فرآورده ممکن است باعث تحریک غشاء مخاطی گردد . به دلیل وجود آنتول احتمال بروز واکنش های آلرژیک ( درماتیت تماسی ) در افراد حساس وجود دارد .
مصرف در حاملگی وشیردهی :
ایمنی مصرف این فرآورده در دوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار باید سنجیده شود

 

4- لیکوفار LICOPHAR

اشکال دارویی :
قرص مکیدنی 700 میلی گرمی

موارد مصرف :
قرص مکیدنی لیکوفار به عنوان ضد التهاب گلو ، خلط آور و ضد سرفه بکار می رود .

اجزاء فرآورده :

قرص مکیدنی لیکوفار حاوی عصاره و اسانس های زیر می باشد :
1- عصاره خشک شیرین بیان 51/2 میلی گرم Glycyrrhiza glabra
2-اسانس اکالیپتوس 1/07 میلی گرم Eucalyptus sp
3-فلفل قرمز 0/14 میلی گرم Capsicun sp
4-منتول 6/3 میلی گرم Menthol

مواد موثره :
گلیسیریزین ، گلیسیریتینیک اسید ،‌روغن های فرار ( نظیر منتول ، اکالیپتول ) و کاپسی سین .

آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :
گلیسیریزین و گلیسیریتینیک اسید موجود در عصاره شیرین بیان احتمالا با تاثیر بر گیرنده های گلوکوکورتیکوییدی روی فعالیت استروییدهای آندوژن تاثیر می گذارند و در کبد و کلیه از تبدیل کورتیزول به کورتیزون جلوگیری می کنند . همچنین ترکیبات موجود در عصاره شیرین بیان احتمالا موجب وقفه لیپواکسیژناز ، سیکلو اکسیژناز و کاهش فعالیت اسید آراشیدونیک می گردند . اسانسهای موجود در فرآورده داری اثرات ضد سرفه ،‌ ضد درد و آنتی سپتیک می باشند .

تداخل دارویی :
مصرف همزمان فرآورده های حاوی شیرین بیان با کورتیکوستروییدها و داروهای هورمونی ( با اثرات استروژنی و آنتی استروژن ) باید با احتیاط صورت گیرد .

مقدارمصرف :
روزی 3 بار هر بار 2-1 قرص مکیده شود

موارد احتیاط :
مصرف مقادیر زیاد این فرآروده در بیماران قلبی - عروقی ( به دلیل اثرات مینرالو کورتیکوییدی شیرین بیان ) توصیه نمی گردد .

عوارض جانبی :
مصرف طولانی مدت و مقادیر زیاد این فرآروده ممکن است سبب بروز اثرات شبه مینرالو کورتیکوییدی ( احتباس آب و سدیم و افزایش دفع پتاسیم ) گردد . به دلیل وجود منتول و کاپسیکوم در این فرآورده احتمال بروز واکنشهای آلرژیک و تحریک مخاط در افراد حساس وجود دارد .

موارد منع مصرف :
به دلیل وجود ساکاروز نباید در افراد دیابتیک مصرف شود

مصرف در حاملگی وشیردهی :
ایمنی مصرف این فرآورده در دوران بارداری و شیردهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار آن باید سنجیده شود .

نکات قابل توصیه :
لیکوفار در التهابهای ناشی از عفونت مخاط گلو به تنهایی موثر نمی باشد . بنابر این توصیه می گردد طبق دستور پزشک همراه با آنتی بیوتیک مصرف شود

5- تیمیان THYMIAN

اشکال دارویی :
شربت در شیشه های 120 میلی لیتری
موارد مصرف :
شربت تیمیان به عنوان ضد سرفه و خلط آور بکار می رود

اجزاء فرآورده :
شرب تیمیان از عصاره هیدرو الکلی گیاهان زیر تهیه شده است :
-1برگ آویشن 19% Thymus vulgaris
-2برگ اکالیپتوس 5% Eucalyptus globulus
-3برگ مرزه 7% Satureja hortensis
-4دانه رازیانه 0/5% Foenicuhum vulgare
مواد موثره :
فلانوییدها. روغن های فرار: تیمول ، اکالیپتول ،‌فنکون و کارواکرول .
آثار فارماکولوژیک و مکانیسم اثر :
مکانیسم اثر دقیق این فرآورده شناخته نشده است مطالعات نشان داده است که اثرات خلط آور و ضد سرفه آویشن مربوط به فلانوییدها و روغن های فرار ( تیمول و کارو اکرول ) آن می باشد . همچنین برای روغن های فرار اکالیپتوس (اکالیپتول ) ،‌رازیانه ( آنتول ) ، مرزه ( کارواکرول) نیز اثرات خلط آور و ضد سرفه گزارش شده است
مقدارمصرف :
بزرگسالان : 2-1 قاشق سوپخوری
کودکان : یک قاشق سوپخوری
اطفال زیر 6 سال : یک قاشق مرباخوری 3 بار در روز

عوارض جانبی :

تیمول موجود در این فرآورده ممکن است باعث تحریک غشا مخاطی گردد . به دلیل وجود آنتول احتمال بروز واکنشهای آلرژیک مانند درماتیت تماسی در افراد حساس وجود دارد .
موارد منع مصرف :بدلیل وجود ساکاروز در افراد دیابتیک ممنوعیت مصرف دارد .
مصرف در حاملگی وشیردهی :
ایمنی مصرف این فرآورده در دوران بارداری وشیر دهی به اثبات نرسیده است با این وجود منافع آن در برابر مضار آن باید سنجیده شود

 

- برونکوفین ( داروی ضد برونشیت)

خواص درمانی :
 مواد موثره موجود در این گیاه خلط آور بوده و سبب باز شدن برونشها میشود. این مواد همچنین ضد باکتری ، ضد تورم مجاری تنفسی و باز کننده برونشها میباشد                                   

Eucalyptol   Camphene          Fenchone         Terpineol          (1,4-cineole)

در داروی حاصله مواد موثره گیاهان دیگری که نه تنها جذب دارو را تسریع میکنند بلکه سبب تاثیر بهتر و بیشتر آن میشود نیز وجود دارد که عبارتند از : مواد موثره رز ماری ، نعناع، آویشن و چند گیاه دیگر .

 

مجوزهای مربوطه  :
ماده اولیه دارویی این گیاه تحت عنوان اسانس اکالیپتوس به مجوز شماره 039-(ز-ب)-82-م  وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی به تایید رسیده و تحت مجوز شماره  S87-120-S با نام تجاری برونکوفین در سازمان دامپزشکی کل کشور نیز به ثبت رسیده و اطلاعات مربوط به تست فارمی در ذیل آمده است.

آفات ، امراض و انگلهای اوکالیپتوس :

از ابتدای کشت بذر تا تبدیل آن به نهال و سپس درختان بزرگ ، اوکالیپتوس در معرض عناصر تخریب کننده قرار می گیرد .

مهمترین آفات و امراض اوکالیپتوس حشرات انگل هستند که حشرات مضر اوکالیپتوس بشمار می روند که انتشار و فعالیت این حشرات به عوامل زیادی مانند : شرایط فیزیکی محیط ، وجود مواد غذایی ، فیزیولوژی درخت میزبان ، رقابت ، وضع توده گیاهی و... بستگی دارد . بیشتر آفات در حرارت 26 درجه سانتیگراد فعالیت زیادی دارند ، روشنایی ، رطوبت و بارندگی از عوامل مؤثر بر این حشرات می باشند . بارندگی اثر منفی روی حشراتی که دارای زندگی آزاد هستند می گذارد و مانع توسعه آنها می گردد . بالعکس بارندگی به فعالیت حشره ی چوبخوار می افزاید . خشکسالی نیز برای سلامت میزبان مضر بوده و باعث ضعف آن می شود . گونه های اوکالیپتوس مقاومت های مختلفی در برابر این حشرات نشان می دهند . سلامت و وجود روغنهای فرار در برگها یا چوب و پوست ، عامل مهمی در ایجاد مقاومت در برابر حشرات است و این حشرات در نتیجه کمبود غذا و رقابت آنها و بوسیله حشرات شکاری و پارازیت کننده محدود می گردند .

 

 

 

حشرات برگخوار :

گاهی برخی از این حشرات موجب از بین رفتن برگ آنها می شود مثل Phasmidae و بعضی از حشرات به بعضی از گونه ها حمله کرده که باعث صدمات شدیدی شده است و سمپاشی هم اثر چندانی نداشته است .

لارو حشرات دیگر خود را با پیچاندن یا لوله کردن برگها ، حفاظت نموده و به وسیله تارهای ابریشمی آنرا به صورت یک توده در می آورند و سپس در داخل ، از برگ شروع به تغذیه می نمایند .

 

یک گونه که خسارت زیادی زده است حشره ای است که در زیر برگ تخم ریزی می کند و لاروهای حاصل از آن دالانهایی در برگ ایجاد می نمایند .

حشراتی که با حمله خود درخت را عاری از برگ می سازند .

لارو حشرات در داخل کیسه ابریشمی طوری قرار می گیرند که حرکت آنها از برگی به برگ دیگر میسر است .

 

 

آفات شاخه و ساقه نهالها :

مگس های تولید کننده گال ، که روی شاخه و گلهای اوکالیپتوس تولید گال می نماید که در اثر زیاد شدن گالها شاخه از بین می رود و می شکند .

 

حشراتی هستند که به ریشه های سطحی حمله نموده و خساراتی وارد می سازد مانند حشراتی از خانواده موریانه که با وارد کردن بخار کاربن بیسولفید میتوان با آنها مبارزه کرد

 

موریانه ها علاوه بر ریشه درختان و چوبهای قطع شده ، به پوست ، چوب برون و چوب درون حمله می نمایند که این موریانه ها یا در خاک هستند یا در داخل چوب بدون ارتباط با زمین یا در زیرزمین می باشند . بعضی از استرها و اسیدهای چرب و الکلهای چرب اشباع شده دارای خواص دفع موریانه می باشند .

 

قارچها ، به نهال های جوان حمله می کند و موجب مرگ آنها می شود . بعضی به صورت زنگ یا سیاهک در روی اندامهای مختلف اوکالیپتوس ظاهر می شوند . تعداد دیگربه چوب درختان حمله می نمایند که یکی از عوامل پوسیدگی چوب این درختان در رطوبت حمله ی قارچها است . بعضی به چوب برون و درون حمله می کنند . و جهت از بین بردن این قارچها از محلول پنتاکلروفنل که جهت حفاظت چوب است استفاده می کنیم و یا روشهای دیگر مانند آغشته کردن چوب با فشار در حرارتهای مختلف نیز اثرات مطلوبی میدهد .

 با سپاس فراوان از تلاش و همکاری خانم ها مهندس قربانی، مهندس خلیلیان، مهندس سلمانی، مهندس مرادی.

من در رشته تولید و بهره وری گیاهان دارویی و معطر تحصیل کردم، همچنین فارغ التحصیل در رشته مهندسی منابع طبیعی گرایش محیط زیست هستم. سعی من برآنست اندکی از مباحثی که آموخته ام را به اجرا بگذارم. با احترام از مساعدت های خانواده و دوستانم صمیمانه سپاسگزارم و سر فرود می آورم ... در پناه خداوندگارم باشید.
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :